Время лечит раны

jenshina-v-berline

Время лечит раны

Выстроившиеся в ряд холмы отливали разными цветами. Солнце одним своим утренним росчерком превзошло всё мастерство осветителя, способного создать настроение переливающимся на сцене разноцветьем.

Даже когда солнце не выходило из-за туч, каждый из холмов окрашивался в прелестный цвет.

Выпал снег. Но холмы по-прежнему были окрашены непохоже, каждый окрасился в один из оттенков белого.

Долины – изнанка холмов. Одни точно наводящая ужас ночь, другие словно яркое утро.

…Вот уже который день я наблюдал из окна один и тот же пейзаж в разное время суток и в разных тонах.

Днем несложно представить весну и лето в этих краях. Холмы скрывали свой весенний облик в чреве долин, но я мог видеть эти краски.

Мог! Даже еще не вспыхнувшая заря, вечерние сумерки, спрятанная в долинах тьма не могли скрыть от глаз затаившиеся в холмах весенние краски.

Холмы, рожденные одной и той же горой, напоминали детей одной и той же матери – не походили друг на друга.

Собравшиеся вокруг стола люди тоже не были детьми одной матери. Но все они ходили под Богом.

Москвичу Андрею Ивановичу было далеко за семьдесят. Его стать, басовитый голос напоминали русских генералов, виденных в армии. Лишь после я узнал, что он бывший военный в звании полковника.

Говорил он в основном о санаториях, в которых довелось побывать. Прошлую осень он провел в Карловых Варах за 19 километров отсюда. Он рассказывал, что лечебные воды пошли ему на пользу, рези в желудке уменьшились.

Карелу из Праги было максимум пятьдесят пять. По-русски он говорил хорошо, выучил еще в школе в период коммунизма. Работал он в сфере машиностроения и даже пописывал статьи для технических журналов.

О чешских санаториях он говорил с гордостью. Говорил, что здешние радоновые ванны не имеют себе равных во всей Европе, а минеральные воды – во всем мире.

Его слова не отдавались бесследно на моих патриотических чувствах: я поведал о нафталановых ваннах и порекомендовал ему съездить в Азербайджан.

Ханне, проживающей в окрестностях Дрездена, никак не получалось дать восемьдесят пять лет, выглядела она моложаво. Каждый раз она садилась за стол, прислонив трость к стулу, здоровалась с каждым по-отдельности.

Едой особо не увлекалась, а вот побеседовать любила. У нее ладилось с Андреем, они частенько продолжали задушевную беседу в фойе или в баре. Она говорила по-русски не очень, но всё при желании можно было понять.

Те немецкие словечки, что она иногда вставляла в свою речь, совсем не походили на слова того “ужасного” языка, который мне довелось слышать в детстве в советских фильмах о войне. В ее произношении жесткий немецкий язык звучал певуче и гармонично.

Мы встречались три раза за день. Я заметил, что и Карел прислушивается к ним с особым интересом. Я получал удовольствие от наблюдения за двумя этими стариками, оставляющими позади осеннюю пору своей жизни, как и от созерцания лесистых холмов за окном с деревьями, сбросившими всю свою листву.

О чем бы они ни говорили, речь в итоге заходила о превратностях старости. Они давали друг другу советы. Общались так ласково и сочувственно, будто были знакомы целую вечность.

Старикам есть, чем поделиться, особенно больным старикам. Вот и они беседовали о своих детях и внуках, болячках, планах посещения других санаториев, одним словом, о своем настоящем и будущем.

Прожившие большую часть своей жизни в коммунистических режимах, прожившие детство в жесточайших политических режимах за всю историю человечества, повидавшие много чего на своем веку два престарелых представителя народов, ведших друг с другом безжалостную войну, не говорили ни слова о прошлом.

Однажды во время ужина они так распалились, что мы превратились в заинтригованных зрителей. Они не на шутку прикипели друг к другу. Глядя на них мы с моим чешским собеседником говорили о том, что вечной вражды не существует, что злейшие враги, в конце концов, садятся за дружеский стол и что история богата на такие примеры.

В ходе беседы я поинтересовался у него, видел ли он фильм, повествующий о массовом изнасиловании советскими солдатами немецких женщин. Фильма он не видел. В тот же вечер я пригласил его посмотреть картину вместе.

Ровно в восемь в дверь постучался Карел с четырьмя бутылками чешского пива в руке. Я уже отыскал в интернете фильм режиссера Макса Фэрбербёка “Безымянная – одна женщина в Берлине”. Мы сели смотреть.

Фильм повествует о зверствах советских солдат, массовых изнасилованиях немецких женщин. История не знала второй такой армии, подвергшей массовому изнасилованию женщин побежденного народа.

Два миллиона немецких женщин стало жертвой этого массового изнасилования. К тому же не единожды или дважды, а по нескольку десятков раз. Безбожная советская армия не дала пощады даже монашенкам из монастыря.

Тысячи женщин умерли во время абортов. Наложивших на себя руки тоже тысячи и тысячи. В целом, в результате изнасилований умерло 240 тысяч немецких женщин.

В ту ночь мы побеседовали с Карелом и о других преступлениях русских солдат. Он завел речь о гнете коммунизма, репрессиях после советской оккупации, лагерях для политзаключенных, привлеченных к рабскому труду в урановых рудниках, кровавой пражской весне 1968-го года.

Мне тоже было о чем рассказать. Он выслушал с интересом. Я не удивился, что он доселе ничего не слышал о бойне 20-го января. Мы пока не научились и все еще учимся доносить миру свою правду, свою боль, свои трагедии…

Наутро я принялся с еще большим вниманием наблюдать за престарелой парочкой. Робкое выражение лица Ханны напоминало лицо женщины из фильма, которую насиловали каждый день. А Андрей казался мне разъяренным русским солдатом, нападавшим на женщин с животной страстью.

Ханна мило беседовала с офицером армии, изнасиловавшей ее мать, родственников-женщин, весь народ, а может и ее саму.

Будто ничего и в помине не было. Неужели всё забыла? Ведь говорят, женщина до конца своих дней не может позабыть стресс и ужас изнасилования!

Видимо, верно говорят: “Время лечит раны”.

Как бы саркастично ни звучало, можно сказать, что море крови, пролитой в Европе из-за незыблемости границ, в итоге привело к образованию безграничных государств.

Наша война с армянами – одна из тысяч войн за всю историю человечества. Я нисколько не сомневаюсь, настанет время, и через много-много лет азербайджанец сможет также задушевно беседовать с армянином в Карабахе – в одном из таких же чарующих уголков, как этот городок Чехии.

Наверное, эти неизвестные нам люди, пережившие ходжалинскую бойню, сумгайытский погром, в котором нас неправедно обвинили, тоже не станут поминать прошлое. Они тоже будут беседовать о своем настоящем и будущем.

Слова Иисуса Христа: “Попал в беду, приди ко мне, я возьму тебя за руку, пронесу через это страдание, но при одном условии – не оглядывайся назад”.

Все, что я сейчас написал, кажется странным. Знаю, мои слова похожи на сказку в то время, когда никакого мира на горизонте не видно, а надежда на перемирие в глубоком колодце отчаяния. Но я знаю, что когда-нибудь – пусть хоть через лет пятьдесят – всё получится!

…Вдобавок хочу быть уверенным: во время тех будущих встреч с армянами в Карабахе гостями будем не мы, мы сами будем принимать гостей!

Вахид Гази

Декабрь, 2013

Яхимов, Чехия

Публиковано:  Газета “Эхо”

Şahbaz bəylə Nigar xanıma təklif edirəm ki…

 sahbaz ve nigar

“Qanun”la “Əli və Nino”ya təklifim

Kulis son günlər mətbuatın gündəmindən düşməyən “Əli və Nino” kitab mağazalarının yerli müəlliflərə yaratdığı süni əngəllər mövzusuyla bağlı tanınmış yazar Vahid Qazinin açıqlamasını təqdim edir.

“Anladığım qədər belə bir problem yalnız “Əli və Nino” kitab mağazalarında yaşanır. Mağaza əsasən “Qanun” nəşriyyatının kitablarına üstünlük verir. Mən buna anlayışla yanaşıram. İki biznes strukturu arasında anlaşma var. Mağaza yalnız bir nəşriyyatın kitablarını satır, satsın. Bunu açıq elan eləsələr, hamı başa düşər, bu qədər gərginlik yaşanmaz. Amma yerli müəllifləri ikinci sort yazar kimi aşağılamağa heç kimin haqqı yoxdur, ədəbiyyatdan uzaq adamın isə heç yoxdur. Kitab oxunmamasının səbəbini təkcə yazıçıda axtarmaq problemin kökündən xəbərsiz olmaq deməkdir. Kitabından pul qazandığın yazarı təhqir eləmək yediyin qaba tüpürməyə bənzəyir. Nigar xanımın belə təhqirinə görə hələ iki il öncə iki məqalə yazmağa məcbur oldum. Təkrara ehtiyac duymuram. Bloqumda durur, həvəsi olan oxuya bilər.

Azərbaycanda rusdilli oxucuların fəallığı yeni söhbət deyil. Nigar Köçərlinin son açıqlamasından anladım ki, “Əli və Nino”da satılan kitabların 65 faiz alıcısı rusdilli oxuculardır. “Qanun” nəşriyyatına və “Əli və Nino” kitab şirkətinə rusca kitabımı təklif edirəm. MKM-in son müsabiqəsində favorit kitablardan sayılıb. “ЧАМАЙРА. Кубинская тетрадь” adlı kitaba Kubaya səfərlər zamanı rastladığım olaylardan bəhs edən yazılar, həmçinin ondan artıq hekayə, esse daxildir. Kitabdakı yazıların hamısını bu gün Azərbaycanda ruscaya ən yaxşı çevirənlərdən biri, bəlkə də birincisi sayılan Nicat Məmmədov tərcümə edib. Tərcüməyə, redaktəyə və korrekturaya xərcləri çıxmayacaq. Özümə də qonarar istəmirəm. Satışdan əldə olunan gəlir hesabına istedadlı gənc yazarların bir kitabını nəşr edərik. Buyurun, sübut edin görək həqiqətənmi rus dilində kitab bizim dilimizdəkindən çox satılır?!”

kulis.az, 03 İyun 2015

http://kulis.lent.az/news/12734

Vüsalə Məmmədovanın “Cəhənnəm” filmi

6 avqust 2011 Wien Garden (3)

Vüsalə Məmmədovanın “Cəhənnəm” filmi

(Vüsalə Məmmədovanın “Cəhənnəmdə böyük çığırtı” kitabı haqda)

“Yekəpər erməni cibindən çıxartdığı süngü bıçağı ilə stolun üstündə inildəyən qızın paltarlarını bir az da yuxarı dartıb sinəsini cırdı. Artıq qızın yenicə yumurlanmış döşləri onun ovcunda idi. Yekəpər qızın döşlərini var gücü ilə sıxır, sıxırdı… “Yox, yaxşıdır. Xoşuma gəlir!” – deyən erməni əlindəki süngü bıçağı ilə ovcundakı döşləri dibindən kəsdi… Aylar, illər, onilliklər keçəcəkdi, amma yeniyetmə qızın çığırtısı bu zirzəmidəki insanların qulağından heç vaxt getməyəcəkdi… Qızcığaz bağırırdı. O artıq atasını da köməyə çağırmır, sadəcə bağırırdı. Onun çığırtıları içində güclə eşidiləcək “Allah” nidası hiss olunurdu. O da ağrıdan qırıq-qırıq… tam eşidilmirdi… Bəlkə də heç allahı çağırmırdı… Yekəpər erməni onun yenicə kəsilmiş döşlərini əlinə alıb stoldan kənara çəkildi. Qızcığaz stolun üstündə döşsüz sinəsindən yapışıb, ulayırdı… Yekəpər erməni qəhqəhə ilə ovcundakı döşü atıb-tutduqdan sonra onu göyə vızıldatdı. Qızın döşləri bayaqdan ermənilərin əlindən çıxmağa çalışan, hönkürən kişinin üzünə çırpılıb, ayağı altına düşdü. Atanın sifəti qana bulaşmışdı… Ən dəhşətlisi isə o idi ki, girovların arasında hələ dörd yeniyetmə qız var idi. Bu o demək idi ki, hələ dörd ata hönkürəcək, dörd ana bayılacaq, dörd övlad stolun üstündə çığırıb ulayacaVusavelnin_kitabiq və səkkiz kəsilmiş döş göydə fırlanıb uçuşacaq, qanını havalanmış girovların üzünə sıçradacaqdı… Hələ uzun illər sonra da girovluqdan qurtulan insanların yuxusunda göydə qadın döşləri uçuşacaq, atalar hönkürəcəkdi…”

Bu cümlələr Vüsalə Məmmədovanın “Cəhənnəmdə böyük çığırtı” kitabındandı. Orada belə ürək dağlayan səhnələr çoxdu. Kitabın qəhrəmanları bədii obrazlar deyil, qorxunc işgəncələr yaşamış real insanlardı. Girovluqda olanların başına açılan müsibətlər haqda çox eşitmişəm. Azad edilənləri Ağdamda görmüşəm, onların halından, yaşadıqlarından xəbərim vardı. Oxumağa davam et

Çexiyalı dostumun Qarabağ haqda yazısı

Hörmətli “Media forum”! Çoxillik dostum, çexiyalı jurnalist Petruşka Şustrovanın yol qeydlərini sizəqalaalti göndərirəm. Ötən ay Dağlıq Qarabağda olub. Çexiya İctimai Televiziyasının sifarişi ilə Qarabağ problemindən sənədli film çəkir. Bu filmlə bağlı ilk səfərini mayda Bakıya etmişdi. O vaxt doğulduğum, böyüdüyüm yerləri, dağları, meşələri, suyunu içdiyim bulaqları, gizlənpaç oynadığım qalalı, kilsəli tarixi abidələri xəritədə nişan vermişdim. Göstərdiyim yerlərin, demək olar, hamısına baş çəkib.

Bu səhər onunla telefonla danışdım. Yazısının mənimçün nə qədər doğma və eyni zamanda kədərli olduğunu dedim. Onun sözlərindən birini sizinlə bölüşürəm: “Mən hər iki tərəfdə oldum. Hamınızın mövqeyini bilirəm. Əminəm ki, sən öz Qarabağını görəcəksən, ora yenə sənin olacaq. Çünki sən oranı indi orada yaşayanlardan daha çox istəyirsən”.

Gənc dostlarımız, tərcüməçilər Gülqız Dadaşova və Mirhacib Məcidin sayəsində bu gün o yazını dilimizdə oxudum və müəllifin gözüylə Qarabağa “səyahət” etdim. Nə qədər kədərli olsa da, bu “səyahətə” çoxlarının çıxmaq istədiyini nəzərə alıb sizin sayta göndərirəm. Oxumağa davam et

Genocide – a modern political game

genosid 2

Genocide – a modern political game

From article“Playing Baseball On The Chessboard: Thoughts About Genocide

By Vahid Qazi

On 4 March 2010, the International Relations Committee of the US Congress House of Representatives passed a resolution to officially recognize the policy of the Ottoman Empire in 1915 towards Armenians as ‘genocide’. Despite all the efforts of Turkey, the US Congress took this step. The process may be suspended at the next stage, but this will hardly change anything. What Zbigniew Brzezinski described as the ‘chess game’ of politics has long been under way. Oxumağa davam et

Геноцид – правило современной политической игры

genosid

Геноцид – правило современной политической игры

Из статьи «Бейсбол на шахматной доске: Размышления о геноциде»

 4-го марта 2010 года комитет по внешним связям Палаты Представителей Конгресса США, принял постановление, официально признав политику, проводимую в Османской империи против армян в 1915 году, армянским геноцидом. Данный шаг был предпринят в Конгрессе США вопреки всем усилиям Турции, возможно, на следующем этапе данный процесс будет приостановлен, но в принципе, это ничего не меняет. «Шахматная» игра в политику Збигнева Бжезинского начата давно. Oxumağa davam et

Ağalar Məmmədovun “Aşma” kitabı haqda bir neçə kəlmə

agalar memmedov

Aşılası aşılmazlar

(Ağalar Məmmədovun “Aşma” kitabı haqda bir neçə kəlmə)

Fikir adamlarını tanımaq, duymaq üçün görüşməyə, yaxınlıq, dostluq eləməyə, sən deyən, elə də ehtiyac yoxdu. Hərçənd beləsiylə dost olmağı demirəm heç, bir zamanda yaşamağın özü böyük şansdı. Eləcə uzaqdan-uzağa da tanıya bilirsən, görmədən, eşitmədən. Səni onun özüylə dostluqdan çox fikirləriylə tanışlıq maraqlandırır. Bu minvalla lap tarixin o üzündəki, məsələn, Plantonla, Nitşeylə, canım sənə desin, Buddhanın özüylə də dost ola bilərsən. Nə olsun, bu “dostluq” birtərəflidir?!

Filosof Ağalar Məmmədovu isə görmüşəm, səhv etmirəmsə, cəmi bir dəfə görüşmüşük, “Toplum” jurnalı üçün xahiş elədiyim yazını gətirmişdi. Bakının indi qeybə çəkilən çayxanalarının birində oturub söhbət eləmişdik. Söhbəti də yazıları kimi cəzbedciydi. Yazılarında göründüyü kimiydi.

Məqalələrindən bir kitab bağladığını eşidəndə yazıb mənə də bir nüsxə göndərməsini xahiş elədim. “Aşma” mənim Ağalar Məmmədovun fikirləriylə ilk hərtərəfli tanışlığım oldu. Kitabı oxudum və yəqin elədim ki, bu, bir dəfəyə oxuyub rəfə qoyulası kitablardan deyil. Həmin gün feysbukda belə bir status paylaşdım: “Müasir fəlsəfi fikrimizin öncülü Ağalar Məmmədovun “Aşma”sı Ramiz Rövşənin “Nəfəs”i kimidir. Stol üstündə, ələyaxın saxlanası kitabdır. Günün istənilən saatında, ovqatın hər halında oxunası kitabdır. Oxuduqca səni özünə indiyəcən görmədiyin bucaqdan göstərən kitabdır. Səni sənə tanıdan kitabdır. Son illərdə aldığım ən dəyərli hədiyyələrdən biridir. Göndərən də, çatdıran da sağ olsun!”

***

Kitabda müəllifin müxtəlif mövzuları əhatə edən yazıları cəmlənib. O, fəlsəfə, mədəniyyət, milli xarakter, dil, din, əxlaq, adət, ənənə, azadlıq, insan haqqı, cəmiyyət, dövlət, siyasət və daha neçə-neçə sözün arxa qapılarını öz açarıyla açır. Onlara çoxunun görmədiyi bucaqdan işıq tutur. Bu esse, hekayə, məqalə və müsahibələr bir şəklin puzzle parçaları deyil, hər birinin öz mənzərəsi var. Amma bununla belə həm də bütöv mozaikanın müxtəlif naxışlarıdı. Bu hissələri toplayanda – puzzle hazır olanda – qarşında bir filosofun “zaman” və “insan” rənglərindən çəkdiyi tablonu görürsən.

asma

Ağalar Məmmədovun fərqliliyi ondadır ki, o, sovet fəlsəfi məktəbinin ideolojisinə yoluxmayıb. Bu onun düşüncə və analiz tərzindən görünür. Düşüncələri ideologiyasızdır, azaddır, kompleksizdir.

İstər sovet dönəmində, istərsə də sonra Axundov, Zərdabi kimi fikir adamlarımız haqda nə qədər monoqrafiyalar, publisistik məqalələr yazılıb. Amma “Aşma”da onlara fərqli baxış görürük. A. Məmmədov Axundov və Zərdabiyə Qərb rasionallığının Azərbaycan kulturuna daxil edilməsinin cığıraçanları kimi baxır. Bu missiyanı “Azərbaycanı ərəb-fars islami kultura məkanından çıxarmaq layihəsi” adlandırır. Özünü bu missiyanın davamçısı sayan Ağalar bəy, öz “genişləndirilmiş Axundov layihəsini” təklif edir.

Ağalar Məmmədov oxucusunu qəliz suallarla baş-başa qoyub getmir, onu idrak söhbətinə çəkir: mətnlərini sual-düşüncə-cavab trayektoriyası üzrə qurur.

Kitabda oturuşmuş adət, əsrlərlə formalaşan ənənə, milli kod və hətta məşhur insan tipləri haqda diaqnostik arayışlar var. İlkin maarifçilərimizdən üzü bəri bu günün tənqidçi-maarifçi yazarlarına qədər milli xarakterimiz haqda xeyli belə rəylər oxumuşuq. Ağalar Məmmədovu hamıdan fərqləndirən onun problemin daha dərin qatlarına baxmağa cəhd eləməsidir. Tibb diliylə desək, o, xalqın mental özəlliklərinə Qərbin və Uzaq Şərqin müasir texnoloji aparatları (əxlaq fəlsəfəsi) ilə baxır, analiz edir, rəy yazır.

İnsanı daim daxili gərginlikdə saxlayan bu günün qaçhaqaç, qovhaqovlu ölüm-dirim marafonundan çıxarıb, kütləvi psixoz duruma, anomaliyaya kənardan baxmaq şansı verməsi filosofun insana nəfəs dərmək, sakitləşmək üçün təklif etdiyi məqamdı: “Mən birinci ikinciyəm. İkinciliyi seçməklə mən mübarizəsizliyimi elan edirəm. Mən öz qələbəmi belə qazanıram, özümü əsas yerə rəqib saymadan. Məndən birinci olmaq istəyənə, birinci elə mən özüm qalxıb, istədiyi yeri ona verirəm.”

“Aşma” suallarla doludur, məsələn, “Aydınlığın səbəbi günəşdir, bəs Qaranlığınkı nədir?” sualı kimi. Amma müəllif sual verib qaçmır, oxucunu fikir xaosunda tək qoymur. Sualın cavabını da verir: “Qaranlığın günəş kimi bir səbəbkarı olmadığı üçün, aydınlıq qalıcı, Qaranlıq ötəri hal sayılıb. Əslində isə günəş dünyanı işıqlandırır, dünya özü Qaranlıqdır”.

Uzun zamandı davam edən “sivilizasiyaların toqquşması” mübahisə-müzakirəsinə onun baxışı da maraqlıdır. Sentimental Şərq və intellektual Qərb bölgüsü düşündürcüdür: “Şərq əxlaqda Allahı, azadlıqda iblis nəfsini gördüyü halda, Qərb birincidə zərurəti, ikincidə insan idrakını görüb. Şərq inanmağı və inandırmağı xoşlayır, Qərb anlamağı və əsaslandırmağı”.

Ağalar Məmmədovu dini aspektdən qınayanları bəlkə də anlamaq olar. Amma belə səmimi möminlərə onu deyim ki, mən “Aşma”da “dinsiz” Ağalar Məmmədov görsəm də “allahsız” Ağalar Məmmədov görmədim. Allahsız dindarları isə başa düşmək həqiqətən çətindir!

Niyə müsəlman ölkələrində aclıq, səfalət, müharibə, ədalətsizlik hökm sürür? Bunun qaynağı nədir? Kitabda belə bir çətin və ağır suala cavab tapmağa cəsarətli və fikrimcə uğurlu cəhdlər var.

Müasir Azərbaycan fəlsəfi fikrinin ən öndəgedər nümayəndələrindən biri, bəlkə də birincisi (ictimai şüura təsirini nəzərə alaraq bu qənaətə gəlirəm) olan Ağalar Məmmədovun boynuna düşən yük daha ağırdı.  “Rus Əhməd” maarifçiliyinin hələ də bitmədiyi, əksinə, yenidən ciddi ehtiyaca çevrildiyi bir zamanda onun kimi “tək”lərin görəcəyi iş QHT birlikləri, partiya koalisiyalarının görəcəyi işdən daha zəruri, taleyüklü və təsirlidir. Bu yol nə qədər “düzxətli” yox, “dolayı” olub uzansa da gedilməlidir.

Filosofların taleyi belədi – sağlığında kütlə onları tanımaz, tanıyan sosial-siyasi institutlarsa sevməzlər. Şərq mentallı bizlər isə bizimlə olmayanacan nəinki sevmərik, hətta daş-qalaq edərik. Ağalar Məmmədovu iqtidar da, müxalifət də elə “bizimlə deyil”ə görə sevmir. Çünki o, onların görünməyən yerlərini görür və göstərir, ayıbını göstərirmiş kimi. Onun hələ beş il əvvəl müxalifətə yönəlik çağırışlarını oxuyuram və belə başa düşürəm ki, o çağırışlar havadadı, hələ də gedib ünvanına çatmayıb.

Ağalar Məmmədov Bakının ən böyük universitet auditoriyalarında tələbələrdən gələcəyin zəka sahiblərini yetişdirə bilərdi. Hər xalqın ən dəyərli neməti onun zəkalı adamları deyilmi?

Nisşenin üstinsan təlimiylə deyəsi olsaq, o, ölkənin üç-beş üstmüəəlimindən biriydi. Müəllimini ölkədən qovan cəmiyyət cəhalət dumanına məhkumdur!

Kitabda sonuncu dərsini dinmədən, susaraq deyən Buddadan nümunə gətirilir: “Ən sonuncu həqiqəti dillə demək olmur”. Düşünürəm ki, Ağalar Məmmədovun öz həqiqətini “susma”sına hələ xeyli zamanı var. Bu gün o, köşə yazısı, qəzet məqaləsi üçün yaşının nə qədər “qoca” vaxtındadırsa, böyük fəlsəfi traktatlar yazmaq üçün də yaşının o qədər oğlan çağındadır.

Axundovdan başlayan Azərbaycan fəlsəfi fikrini davam etdirmək və ötürmək – aşılmaz görünən aşılasılarımızın çoxluğna, ona olanlara və olacaqlara rəğmən – Ağalar Məmmədovun missiyasıdır! “Aşma”dan anladım ki, o, bunu bilir!

Vahid Qazi

Aprel 2015, İsveç

Dərc olundu:

http://kulis.lent.az/news/12430

http://www.medianews.az/2015/04/22/agalar-memmedovun-asma-kitabi-haqda-bir-nece-kelme/

http://kultura.az/articles.php?item_id=20150423011248289&sec_id=60

Смерть с миссией спасения – Лех Качиньский

kaczynski_lech_i_inny

Смерть с миссией спасения

(Светлой памяти Президента Польши Леха Качиньского)

Я был потрясен случившейся на прошлой неделе трагедией в Киргизии, превратившей в кровавое море родину многих моих любимых друзей. К тому же тех друзей, которые неоднократно доказывали готовность пожертвовать жизнью ради этой страны. Я был свидетелем их сверхчеловеческих стараний посадить древо свободы на своей родине. А теперь становлюсь свидетелем того, как хрустят их растоптанные мечты.

Не успела осесть пыль недоброй вести из Киргизии, как весть о смерти президента Польши нависла надо всем как туман, шокировала весь мир. Его самолет попал в катастрофу близ Катыни, где покоятся останки тысяч польских офицеров. Президент Лех Качиньски отправлялся возложить венок на могилу, выкопанную по отданному 70 лет тому назад приказу, но вместо этого отдал жизнь.

До того, как приступить к этой статье, я успел посмотреть привезенный из Польши два года назад фильм «Катынь». Я не понимал по-польски ничего за исключением нескольких общеславянских слов, но фильм понял полностью. В тот же вечер заново просмотрев фильм на одном из российских телеканалов, я увидел, что понял суть по прежнему просмотру верно. Этому есть одно объяснение: радость бывает разная, а вот горести и несчастья изъясняются на одном языке.

***

Я нашел на карте Катынь. Затем Бишкек. Взгляд невольно остановился на городе между ними, чье название было написано самыми большими буквами – МОСКВА…

***

Нас с Лехом Качиньским познакомила в 2005-ом году Ирена Ласота. Мы тоже присоединились к выставке, организованной городской мэрией. Мэр Варшавы был одним из наиболее реальных кандидатов на пост президента. Польские друзья смотрели на него с надеждой, говорили, что в случае его победы пройдут серьезные реформы как во внутренней, так и во внешней политике Польшы. Он был похож на улыбчивого, шутящего со всеми, искреннего человека. В отличие от нас – людей восточных, житель Запада, и в особенности политик постоянно улыбается, старается выглядеть дружелюбно, тем более в предверии выборов. Мое скептическое отношение к политикам наверное продиктовано тем, что я гражданин посткоммунистической страны, всё еще не установившей желанную демократию. А друзья настаивали на том, что он особенный политик, идеалист, который прошел с незапятнанной репутацией сквозь годы «Солидарности», одним словом «наш человек». Кому еше кроме друзей я мог бы поверить?! В тот год его избрали президентом, в последующие годы он подтвердил сказанное друзьями и заставил их гордиться.

alg-crash-russia-jpg

***

В Европе вряд ли найдется другой такой испытавшей беды страны, как Польша. Веками чужие войска пересекали ее с востока на запад, с запада на восток, дробили, делили, держали в плену, уничтожали граждан и интеллигенцию, равняли с землей города. Однако никому не удалось сломить польский дух, наоборот воля этого народа закалилась как сталь, заняла передний край борьбы с фашизмом и коммунизмом, стала маяком свободы многих других народов. Сохранить свое человеколюбие даже после стольких мучений (я не встречал там ультранациональных сил, охвативших ныне страны Европы и даже не слышал о них), не питая ненависти к своим мучителям выказать смелость на пути чаяний Павла II, сказавшего «Европа должна дышать обоими легкими» – это феноменальное событие, миссия сострадания…

***

Наверно, пресса еще долго будет писать о тысяче предполагаемых версий этой авиакатастрофы. Столько же сомнений на долгие годы угнездится в сердцах. В мире живет столько «состарившихся» сомнений и подозрений: Моцартовское подозрение «ходит с клюкой, согнувшись в три погибели»; смерть Кеннеди еще «свежа» на вид, гильза от пули, пущенной Агджаном в Папу, еще не остыла. Подозрения по поводу первой Катыни длились 70 лет. Рассеется ли за 70 лет туман подозрения над второй Катынью?

Российская диссидентка Валерия Новодворская убеждена, что «Лех Качиньский расплачивается за поддержку Грузии, героический визит в Тбилиси, выделения мест и стипендий в университетах белорусским студентам, предоставленный чеченским беженцам и сайтам кров, обвинения в адрес Ярузельского, антисоветскую и антикоммунистическую деятельность, ориентацию на Запад, фильм «Катынь», связанные с Катынью вопросы и активность в НАТО».

Он показал всем место Польши в объединенной Европе. Подтвердил ее статус и миссию в Восточной Европе.

***

Лех Качиньский отправился вместе с супругой и группой польской элиты, состоящей из военных, политиков, деятелей науки и культуры освободить стонущие годами души тысяч соплеменников, заблудившихся в лесу той страны, которая доставила столько мук его родине. Он попал в воронку радости, образованную от столпотворения свободы заключенными в оковы душами, прождавшими 70 лет в тоске. Отдав в качестве залога собственную душу, он вызволил из плена армию душ – пламенных сердец, светлых голов своего народа. И отправил их в Польшу, проживающую лучшие свои времена за последние 200 лет.

…Катынь все еще остается лагерем душ на западе России. И продолжит оставаться до тех пор, пока не придет новый спаситель.

Вахид Гази

15 апреля 2010-го года     

http://musavat.com/news/kolumnisti/smert-s-missiey-spaseniya_258693.html

http://minval.az/author/694

Ağılla dərk olunmayan ölkə: Rusiya

Rossiya kəlməsinə ən sadə izah verən bir foto...

Ağılla dərk olunmayan ölkə

Rusiyaya öz ədəbiyyatından və kinosundan baxış

Boris Nemtsovun Kreml yaxınlığında qətlinin səhəri günü bir görüşdə isveçli bir tanışım rus xalqının xarakteri barədə məni söhbətə tutdu. Xeyli sual verdi. Keçmiş sovet ölkəsindən olduğumu bildiyindən elə zənn eləyirdi ki, bu mövzuda çox bilgim var. Ürəyimdə deyindim: “Rəhmətliyin qızı, neçə yüz ildi bütün dünya “загадочная русская душа” (sirli rus ruhu) mifindən baş aça bilmir, mən sənə bu dar macalda onu necə izah edim!”

levifian

Rus şairi Tyutçevin məşhur “Rusiya ağılla dərk olunmaz!” (“Умом Россию не понять”) misrasını ona söyləyib dedim ki, mənim fikirlərim səndə tam təsəvvür yaratmaya bilər, gəl sənə bir məsləhət verim. Ona Karlskrona şəhər kitabxanasının rus bölməsindən Aleksey İvanovun ötən il oxuduğum “Coğrafiya müəllimi qlobusu “gillətdi” (“Географ глобус пропил”) romanını götürüb oxumağı, sonra da “Durak” və “Levifian” adlı rus filmlərinə baxmağı tövsiyyə elədim.

“Kitab rus insanını duymağa, filmlər də Rusiyanı dərk eləməyə kömək edər”, dedim. Danışıq ruscası sən deyən yaxşı olmasa da, rus ədəbiyyatını rus dilində oxuya bilirdi tanışım.

***

Nemtsovun ölümü tək Rusiya yox, bütün dünyada son illərin ən ciddi siyasi qətllərindəndi. Dünya mətbuatının müzakirə mövzularından olan bu cinayət çoxlarında soyuq duş effekti yaratdı. Amma nə qədər səs-küylü hadisə olsa da,  məni təəccübləndirmədi. Nemtsova başqa rus siyasətçilərindən yaxşı mənada fərqli münasibətim olduğundan sadəcə ürəyim ağrıdı.

boris nemtsov

İstənilən rus intellektualı, liberalı, canım sənə desin, demokratını danışdırsan müəyyən mərhələdə təfəkkürünün imperialist qatına çatacaqsan. Soljenitsından üzü aşağı hər kəsdə belədi. Nemtsovda isə mən bilən bu qat yox idi. Bəlkə də vardı, mən rastlamadım.

Niyə təəccüblənmədim bu qətlə? Səbəbi haqda düşündükcə təsəvvürümdə Rusiyanın qorxunc şəkli daha da qatı rəng alır. Bu nədir, Rusiyada insan ağlına sığmayan elə olaylar baş verər ki… Fantaziyamda xeyli uzaqlara getdim.

Məsələn, bir gün eşitsəm ki, faşizmə qələbənin 70 illiyi münasibətiylə Moskvaya gələn Almaniya kansleri Angela Merkel öz məlahətiylə Kremldə kimisə 1945-ci ildə sovet əsgərlərinin milyonlarla alman qadını üzərində tarixi “şücaət”ini (kütləvi zorlanma) xatırladaraq vəcdə gətirib və o kimsə keflənib xanım kanslerə elə Kremldəcə şəhvani təcavüz edib, təəccüblənmərəm. İnanaram!

Əsgərliyini sovet Rusiyasında keçirmiş, ömrün şüurlu çağlarında dəfələrlə bu ölkəyə səfər etmiş biri kimi gördüklərimə müasir Rusiya həyatını əks etdirən oxuduğum kitabların və baxdığım filmlərin təəssüratını, prezident Putinin atkeçməz işlərini də əlavə etsəm, belə bir qətlə təəccüb eləmədiyimin səbəbini daha aydın izah etmiş olaram, zənnimcə.

İndiki Rusiyanı nə onun mətbuatından, nə televiziyasından görmək mümkündü. Qərb analitiklərinin təhlili yazılarından da boy vermir Rusiya həqiqətləri. Məncə, Rusiya özünün əsl üzünü son iyirmi ildə yazılan roman, çəkilən filmlərində göstərir.

İctimai-sosial əxlaqın abortundan bəhs edən kitab və filmləri deyirəm.

***

Dünən isveçli tanışımla yenə rastlaşdım. Atüstü söhbətdə kitabı oxuduğunu, filmlərə də baxdığını söylədi. “Doğrudan da Rusiya ağılla dərk olunmazdır!”, dedi.

“Amma Saltıkov-Şedrin Rusiyanı anlamışdı”, dedim. Səhv etmirəmsə, onun sözüdür: “Əgər yatsam, bir də yüz il sonra oyansam və məndən soruşsalar ki, Rusiyada nə baş verir, deyərdim: İçirlər və talan edirlər”.

BorisNemtsov

Tanışımın daha mənə sualı yox idi. Hər şeyi, mənim Nemtsovun qətlini sakit qarşılamağımı da anlamış kimi görünürdü! Heç Putinin yoxa çıxması da ona qəribə gəlmədi. Guya Rusiyada prezidentin on gündü itməkliyində qeyri-adi bir şey yoxmuş. Hətta kansler Merkel söhbətim də ağlına batdı.

Ondan ayrılanda ağlıma gəldi ki, nə yaxşı tanışım məndən müasir Azərbaycan haqda təsəvvür yaradası roman, film istəmədi. Neyləyəcəkdim? Buna da başqa isveçlilər kimi hələ 1973-cü ildə Stokholmda nəşr olunmuş “Ali och Nino” kitabını oxumağı tövsiyyə edəcəkdim? Vətənin 100 il əvvəlinə işıq tutan romanı!

Bir də ki, bu 100 ildə çoxmu dəyişib, vətən?! Saltıkov-Şedrinin sözü olmasın…

Vahid Qazi

15 mart 2015

Karlskrona, İsveç

Dərc olundu: musavat.commedianews.azgunxeber.comelchi.az

I am a witness

xocali boy

I am a witness

From article “Playing Baseball On The Chessboard: Thoughts About Genocide

By Vahid Qazi

My eyes seemed to be looking inside me, at my recollections. I was going inside myself. I felt as if I was moving through the jungle, clearing, tramping and breaking my own way and reliving the memories as horror enveloped my face like a spider’s web… Oxumağa davam et