ЕЛЕНА

Ingrid Bergman Ingrid Bergman

Елена

Из цикла «Следы памяти»

Вахид Гази

В прошлое воскресенье меня разбудила игра на пианино. Новое произведение, которое разучивала моя дочь после экзамена, я узнал с первых же нот. Поначалу я не мог припомнить где слышал эту композицию, но в том, что музыка мне знакома и близка никаких сомнений не было. Я обрадовался, словно спустя много лет встретил нечаянно родного человека.

Я не стал заходить в другую комнату, чтобы не прерывать игру, но затаив дыхание слушал у приоткрытой двери. В то утро дочь осветила мои щемящие воспоминания…

***

Когда в снежную морозную декабрьскую ночь 1995-го года известная правозащитница из Украины Наталья Белитцер встретила меня прямо в аэропорту и по пути познакомила с программой визита, ей и в голову не могло прийти, что событием, запечатлевшим Киев в самых сокровенных уголках моей памяти, окажется не какое-либо из мероприятий в озвучанном ею перечне, а неотмеченная в дневнике встреча.

Когда мы доехали до снятой квартиры в одном из старинных зданий в самом центре Киева, ресницы моих глаз, истосковавшихся по сну, висели как ивовые ветки. Я забрался в постель, думая, что засну в мгновении ока, но по мере того, как доносящиеся из соседней комнаты два женских голоса слово за словом втекали в мой слух, сонный мрак рассеивался, разглаживались морщины в мозгу, а следом раскрывались веки.

О том, что в соседней комнате жизнь бьет ключом говорил свет, просочившийся внутрь через ту часть двери, которую отделяло от пола всего несколько сантиметров, и ласковый женский голос, доносящийся из той же комнаты. Мягкий свет и подрагивающий голос походили на утренний шепот ночи, влюбленной в восходящее солнце.

В первую ночь на новом месте я всегда сплю плохо, вот и снова не спалось. К тому же полная интереса жизнь по ту сторону двери тоже делала свое дело, вонзившись кинжалом в грудь ночного сна.

*** Oxumağa davam et

Şeyximizin bəyənmədiyi azan sədası dünyanı dolaşır

Hafiz Sədrzadə

Ağdam və Şuşa məscidlərində 1988 – 1993 illərdə oxunmuş azan

Şeyximizin bəyənmədiyi azan sədası dünyanı dolaşır

Türkiyənin ATV kanalında yayımlanan “Karabağ’da okunan son ezan” süjetinə Rey Kərimoğlunun Facebook səhifəsində baxdım. Süjetdə Xocalı qətliamı günündə bu azanın 30-dan artıq ölkədə səsləndiriləcəyindən danışılırdı. “Nəhayət”, deyib sevindim. Amma Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsi nümayəndəsinin sözlərindən anladım ki, azan haqda komitədə dəqiq məlumat yoxdur. Bunu kimin oxuduğunu bilmirlər, təsadüf nəticəsində ortaya çıxdığını deyirlər. Yanlış fikirlər yayılmasın deyə ətraflı izahata ehtiyac duydum. Oxumağa davam et

Daş yuxumdakı Mirzə Fətəli

Mirze Feteli Axundov

Daş yuxumdakı Mirzə Fətəli

Əkrəm Əylisliyə

Dünən gecə Mirzə Fətəli Axundov yuxuma girmişdi.  Söhbət fırlanıb “Daş yuxular”ın üstünə gəldi. Gördüm əsəri oxuyub. Hər şeydən halıdı. Dedi ki, Əkrəm barıtı çox eləyib, lap mənim Qulaməlim kimi. Amma bir tərəfdən də baxanda, onsuz iş keçmir, barıtı çox qoymayanda inqilab da olmur; nə cəmiyyətdə, nə də zehniyyətdə. Barıt qoymaqda Əkrəm bizdən də qabağa gedib, bu, yaxşı haldır. Demək, söz yazanlarımız bu illərdə ərzində yerində saymayıblar. Bu qara-qışqırığa (siz indi ona kampaniya deyirsiniz) çox da aludə olmasın. Elə meyitimi yerdə qoyan həmin camaatdır, heç dəyişməyib. Məni basdıqmağa gəlmədilər, sonra heykəlimi qoydular. Göstərişpərəst camaatımız bu gün kitab yandırdığı kimi, sabah da bir başqa göstərişlə onu gül-çiçəyə tutar. Sözlərimi Əkrəmə çatdır, de ki, Mirzə Fətəli belə dedi.

İndi mən uzaqdayam! Əlim çatmır! Bakıdakı dostlardan xahiş edirəm, mənim daşdan ağır yuxumu Əkrəm Əylisliyə danışsınlar. Həm də mənim adımdan onu desinlər ki, Mirzə Fətəlinin fikirlərinə mən də şərikəm, bircə əlavəm odur ki, kitabındakı o bir xeyli haqsızlığa gərək yol verməyəydi.

Vahid Qazi

Karlskrona, İsveç.

16 fevral, 2013

P.S. Oyananda İsveç PEN klubuna zəng edib yuxumu danışdım. Gözləyirəm görüm bir səs çıxacaqmı – yuxumu yoza biləcəklərmi?

Sevgi düsturu

m-ibra`himov

 Sevgi düsturu

Mübariz İbrahimova

Qarabağın işğaldan qurtulması üçün hərbçilərin, siyasətçilərin, iqtisadçıların, hər kəsin öz düsturu ola bilər. Mənimsə əminliyim ondadı ki, Qarabağa zəfər yolumuz onu dəli bir eşqlə sevməkdən keçir.

Qarabağı sevməyi heç kimə qadağan edə bilməzsən, erməniyə də. Bu gün o, iki aşiqi olan gözəl kimidi.

Bu “aşiq-məşuq” davasında sevgisi daha çox olan udacaq!

Qarabağ onu daha çox sevənin olacaq!… Oxumağa davam et

“Aydan baxsan Yer də vətəndi”

imaret fan klubunda

“Aydan baxsan Yer də vətəndi”

 Vahid Qazi:İki cür darıxmaq var: biri zamanı saatla,  günlə ölçənlərin darıxmağıdı, o biri də illə, əsrlə ölçənlərin”.

Vahid müəllim, yazdığınız kitablar hər kəsin marağına səbəb olub. Bu kitabların davamı olacaqmı?

Heç vaxt qarşıma kitab yazmaq məqsədi qoymamışam. Yazdıqlarımın sonradan kitaba çevrilməsi isə başqa söhbətdi. Bu baxımdan indi yazdıqlarım da nə vaxtsa kitab ola bilər, sağlıq olsun… Oxumağa davam et

Qarabağ atıyla demokratiya dalınca

atli

                           Foto: Abbas Atilay

Qarabağ atıyla demokratiya dalınca

1993-cü ildə siyasi mübarizədə hədəf vektorunu dəyişməyin səhv olması qənaətinə indi gəlmişəm: o vaxtacan siyasi gündəmdə aparıcı şüar  “Qarabağ” idisə, çevrilişdən sonra “çayın səmti” ustalıqla dəyişdirildi – meydanda bir şüar qaldı: “Demokratiya!” Oxumağa davam et

“Gələcək görmək istədiyim keçmişdi”

volvo 1959

“Gələcək görmək istədiyim keçmişdi”

Vahid Qazi: Qorxum isə toplum olaraq, Qarabağ duyğusunu itirməkdən yanadı

Qəribə bir xasiyyətimiz var, vallah. Adamları gedəndən sonra axtarırıq. Vahid Qazi də ölkəni tərk edəndən sonra müsahibə almaq eşqinə düşdüm. Olsun ki, bu bir qədər də canımızda-qanımızda az-çox olan “gizli mazoxistlik”dən qaynaqlanır. Biz özümüz də bilmədən əzab çəkən, sürgün, mühacir, siyasi dustaq olan adamları sevirik. Belə görünür ki, biz onlardan daha çox onların əzab və dərdlərini sevirik. Düzü, V.Qazinin “Ruhlar şəhəri” kitabını oxumuşdum, amma digər iki kitabını “Çamayra – Kuba dəftəri” və “Yaddaş ləpirləri”ni 4 gün ərzində oxudum, bu mütaliə həm də müsahibəyə hazırlaşmaq üçün idi. Hər üç kitabda cilalı və zəngin dil, hissə qapılmadan, “vətənbazlıq”dan uzaq memuar stilistikası və səfər təəssüratlarını yerli-yataqlı bölüşmək bacarığı xoşuma gəldi. 

Vahid müəllimlə görüşmək imkanımız olmasa da (yəqin nə vaxtsa o da olar), danışmaq mümkün oldu. Bu müsahibə söhbət səmimiyyətini bacardığımızca qorumağa çalışmışıq, amma doğru-dürüst qiymətin “sahibkarı” bu məqamda ancaq və ancaq oxucular ola bilər.

–         Azərbaycanda səfər təəssüratlarını bölüşə bilən yazıçı demək olar ki, yoxdur. Bizdə ya təəssüratlar heyranlıqla olur, ya da sadəcə gördükləri mənzərəni adbabad adlandırmaqla. Amma sizin səfər təəssüratlarınız və münasibətiniz mənə çox maraqlı göründü. Sizcə, bizim yazarlarda səfərnamələr niyə yaxşı alınmır?

–         Maraqla oxunan səfər yazıları yazmış çoxlu yazıçı, publisistimiz var. Başqaları adından danışa bilmərəm. Özüm haqda onu deyim ki, səfər yazıları yazmaqdan xoşum gəlir. Tənbəl yazar üçün bu asandı, çünki xüsusi süjetlər qurmağa ehtiyac olmur, olana yüngül əl gəzdirirsən, bəs edir. Səfər yazılarının uğuru həm də ondadı ki, burada hərəkət, dinamıka var. Bu yazıları “oturaq” məntlərdən oxunaqlı edən də budu. Əgər oxucunu səfər iştirakçısına çevirə bilirsənsə, deməli onunla təmasın baş tutub. O biri yazıları bilmirəm, amma Rüstəm İbrahimbəyov yazır ki, Kuba təəssüratlarında oxucuyla belə təmasım alınıb. Bu sözləri oxumaq çox xoş idi. Oxumağa davam et

“Azneft” çayxanasının sakinləri

“Azneft” çayxanasının sakinləri

 “Yanan şamı şamdanın altına qoymazlar, üstünə qoyarlar ki, bütün ev işıqlansın”. (İncil)                 

  • Ramiz Rövşən: “Həmin dostları uzun illər görməsəm də inanıram ki, etalon saatı kimi harda olmalarından asılı olmayaraq düz işləyirlər”.
  • Natiq Səfərov: “Amma onu dəqiq bilirəm ki, (bu mənim  gəldiyim həqiqətdir) bizim dağılan çayxananın üzərində müstəqil Azərbaycan dövləti quruldu”.
  • Vaqif Cəbrayılzadə: “Üzünə rəsmi qapı bağlananlara çayxana qapısı açıq olurdu. Amma çox adam bu açıq qapıdan keçə bilmirdi”.

XIV əsrin axırlarında İtaliyada Dirçəliş dövrü başlayır. Bu, kilsənin Avropada hakimlik etdiyi  dövr idi. Məhz Dantedən Albertiyə qədərki dirçəliş illəri bəşər tarixində görünməmiş sıçrayışlardan olan İntibah dövrünə zəmin yaratdı. Şübhəsiz, insan psixologiyasında və dünya dərkində yeniliklər yaradan o dövrün dahi sənətkarlarının təfəkküründəki inqilabın səbəbləri vardı. Şübhəsiz ətrafı bürüyən qatı kilsə qaranlığı və onun fonunda azad düşünmək yanğısı bu səbəblər sırasındadı.

Əlbəttə Azərbaycanın ədəbi-siyasi tarixində əvəzsiz rol oynayan iyirminci əsrin 60-70-ci illərinin Avropa İntibahına bənzətmək yersiz görünər, heçəslində bunlar arasında oxşarlıqdan söhbət getmir. Amma o da  məlumdur ki, əsrlərlə xristian zülmətində qalanlarla onilliklər  boyu kommunist rejiminin yaratdığı çərçivədə yaşayanlar arasında tale oxşarlığı var. Bax ona görə də altmış-yetmişinci illəri heç olmasa dar qavrayışda Dirçəliş adlandırmaq olar. Bir həqiqət də var ki, hər hansı intibah hər hansı dirçəlişdən doğur.

Siyasi rejimin qəbul etmədiyi və eyni zamanda həmin rejimi qəbul eləməyən beyin sahblərinin zəmanəyə yad  düşünmək tərzi o vaxt yeni ab-havalı “cəmiyyət” yaratmışdı. İdeyaca sərhədsiz olan bu “cəmiyyət” məkan etibarı ilə kiçik bir çayxanaya yerləşmişdi. Siyasi rejimə yad fikirlərin yiyələri isə həmin çayxana-cəmiyyətin üzvləri idilər. Dövrün ictimai-ədəbi potensialı həmin çayxanaya cəm olmuşdu. Yazdıqları çap olunmasa da, əsərləri cild-cild dərc olunan yazıçıları tar-mar etmək gücünə malik idi bu çayxana-cəmiyyətin ədəbi gücü. Elə bu gücü ilə də o vaxtın elmi, ədəbi, siyasi mühitinə “hakim” kəsilmişdi. Bətnində bir dünyalıq enerji gəzdirən  çayxana özü də hiss etmədən ictimai rəyi milli özünüdərk məcrasına yönəldir və  əslində gələcək partlayışa zəmin yaradırdı. Əlbəttə, söhbət ondan getmir ki, həmin çayxanada hansısa inqilabi fəaliyyət aparılırdı. Söhbət ondan gedir ki, zaman Azərbaycanın potensial qüvvəsini kiçik bir çayxanada yerləşməyə məcbur etmişdi. Və şübhəsiz, bu enerji  yalnız çayxana daxilində qala bilməzdi…

Həmin çayxananın üzvləri özlərini elə bu çayxananın yetişdirməsi hesab edirlər. Ali məktəblərdən fərqli olaraq burada həm də həyat və insanlıq dərsi keçirdilər. Elə ona görədir ki, çayxana yolunu keçməyi özlərinə sığışdırmayanların sonrakı yaradıcılıq taleyi ağır oldu. Oxumağa davam et

“525-ci qəzet”in 20 yaşına

Dirçəliş romantikası

“525-ci qəzet”in 20 yaşına

Hər kəsə öz romantikası doğmadı. Mən romantikası olanlardan danışıram, olmayanlar heç bu yazını oxumasalar yaxşıdı. Bilmirəm indiki gəncliyin xəyal dünyası necədi, duyduğum odu ki, mənim gəncliyimin romantikasına bənzəmir. Gənclərimiz inciməsin deyə demirəm, heç yaşlı nəsli bir vaxtlar göylərə qaldırmış gənclik ehtirası da bizimkinə çatmaz.

Bizim romantikamız ayrı aləm idi. Öz yaşadıqlarımı bir-bir sadalayım özünüz baxın!

Sovet ordusundan təzəcə gələn, enerjisi aşıb-daşan gənc olasan, qayıdanda qoyub getdiyin vətəni alayı cür görəsən: yurdunda erməni-müsəlman davası qızışa, ölkəndə milli hərəkat başlaya, azadlıq mücadiləsi gedə; sən də azadlığın nəfəsini Bakı sabahının sərin mehi üzünü yaladığı kimi xəfif-xəfif duyasan, yatmış yaddaşın qəfil bir əfsunla oyana, özünü tarixin fövqündə duyan bir xalqın övladında tapasan, ilk kərə gördüyün sən demə köhnə bayrağına baxdıqca qəlbinin döyüntüsü onun tərpəniş ritminə köklənə, səsi arxiv tozu basmış notdan yenicə çıxan himnin əzəməti içinin ən saf yerindən süzülüb üzündə göz yaşı kimi axa, çürümüş meyit qoxulu müharibə acısı, çörək növbələri, papiros qıtlığı… eyninə olmaya, xəyalında ağappaq göyərçin tək Azadlıq meydanı üzərindən uçub yüz minlərin əlindən azadlıq eşqi qapasan, Xəzərdən boy verən Nargində hələ də qanı daman azadlıq mücahidlərinə müjdə aparasan, yaralarını elə onların öz üçrəngli bayrağıyla sarıyasan, oradan Şuşaya – birbaşa Cıdır düzündəki Üç Mıx dağına qalxasan… elə ordan, o yüksəklikdən gələcəyin xoşbəxtlik konturlarını cızasan…

20 il sonra gördüyün 20 il əvvəl xəyalında qurduğun gələcək olmaya, …bu başqa söhbətdi, bunu demirəm!

…1988-ci ilin 17 noyabrında universitetdən başlayan tələbə yürüşünə qoşulanda heç ağlıma gəlməzdi ki, fransızların Bastiliyanı alması kimi hücum çəkdib tutduğumuz Lenin meydanında cəmi dörd il sonra azad Azərbaycanın romantik gənclərinin buraxdığı “525-ci qəzet”in ilk sayını azadlıq müjdəsi kimi camaata pulsuz paylayacağıq. Həmin gün orada keçirilən tədbirin adı mitinq olsa da, mitinq deyildi, xalq gəzintisiydi. İnsanlar ilk Dirçəliş gününü Azadlıq bayramı kimi qeyd edirdi.

Bizimçün azadlıq azadlığa qarışmışdı. Azad dövlətimiz vardı, Qarabağda kəndlərimiz bir-bir azad olunurdu, xalqımız azadlıq dadırdı, ağzının süd qoxusu yenicə çəkilmiş yazı adamlarının daha nə istəsə yaza biləcəyi öz qəzetləri vardı – cəmi bir neçə il əvvəl ağıla belə gəlməyən xoşbəxtlik idi bunlar.

Bax, mən bu romantikadan danışıram! Azadlıq romantikasını dadanlardan danışıram. Qəzetin ilk sayında çıxan “Azneft” çayxanasının sakinləri” adlı yazımda bəhs etdiyim ölkənin ilk azadlıq yuvası – “Azneft” çayxanasının romantikasından danışıram. Azadlıq romantikasını yaşamışlar bilir nə dediyimi…

Bu 20 ildə “525-ci qəzet”in 4 səhifəylə də çıxan vaxtı oldu, 64 səhifəylə də, həftəlik də, gündəlik də nəşr olundu, pulsuz vaxtı da oldu, pullu vaxtı da, arxasız da oldu, arxalı da, sayılan siyasi qəzet də oldu, oxunan ədəbiyyat qəzeti də – bütün hallarda gənclərin qəzeti oldu, gənclik romantikalı qəzet oldu.

17 noyabr Dirçəliş günündə 20 yaşı tamam olan “525”də işləyən və işləmiş, gənclik romantikasını onunla yaşamış onlarca, yüzlərcə dostumuzu təbrik edirəm! Qəzetə isə 20 il əvvəlki romantikasını 20 il sonra da saxlamasını arzulayıram!

P.S. “525-ci qəzet”in 17 noyabr 1992-ci il ilk sayındakı “Azneft” çayxanasının sakinləri” adlı yazımı 20 ildən sonra bloqumda təkrar dərc edirəm.  

Vahid Qazi

14 noyabr 2012

ƏRAF (Fantasmaqorik hekayə)

cistilishe

Əraf

 Fantasmaqorik hekayə

“Qəfil gün doğsa bir gecə…”. (R. Rövşən)

Hasarın üstündə yerini rahatlayanda artıq gün günorta olmuşdu.

Ətraf ovuc içi kimiydi. Ucu-bucağı görünməyən yamyaşıl Bağda dünyanın dörd bir tərəfindən heyvan, ağac, gül, çiçək vardı.

Uzaq küncdə Arktika ayısını, ortada qaçışan Savanna antilopunu, tənha baobab ağacını, sağdakı “cəngəllik”də hind filini, sol yanda Amazon tutuquşusunu gözü dərhal almışdı. Fəvvarələr artezian kimi gur suluydu.

Bağın o biri başındakı nəhəng, yaraşıqlı Saray Tac Mahalı xatırladırdı, ondan da böyük idi. Ayrı-ayrı səmtdən baş alan üç yol Saraya uzanırdı. Hər yolun üstündə çoxlu Qapı sıralanmışdı. Əslində bunlara qapı demək də olmurdu, təkcə çərçivəsi vardı. Aeroportlarda, rəsmi binalarda təhlükəsizlik girişləri olur, onun kimiydi. Amma burda adamları yoxlamırdılar.

Yolların biri Hasarın o durduğu yerindən – sərhəd buraxılış məntəqəsinə oxşayan köşədən başlayırdı.

O biri yol üzübəri gəldikcə Qapılar böyüyürdü, bu yolda isə get-gedə balacalaşırdı.

Hasara yaxın birinci Qapı adama boy versə də, sonrakılardan keçəndə əyilmək lazım gəlirdi. Saraya çatan sonuncu Qapı isə çox balacaydı, uzaqdan çətin görünürdü.

Bağın giriş-çıxışı yoxuydu, içəri keçməkdən ötrü gərək Hasara çıxaydın. Burdan Bağa düşməyə pilləkən olsa da, Çöl tərəfə heç nərdivan da qoyulmamışdı, Böyük Çin Səddi kimi hündür və enli olan Hasar qədim qalaları xatırladırdı. Bağ xidmətçiləri yuxarı dırmaşmaları üçün dəvət edilənlərə kəndir nərdivan atırdılar.

Hasarın Çöl dibində həmişə basırıq olur. İndi də qalstuklu kişilər, rəsmi libaslı qadınlar yuxarı dırmanmağa girəvə gəzirlər. Tək-tək adam dəvət olunmuşdu, yerdə qalanlar uzun illər boyu divarı kəsdirib talenin bir gün üzlərinə güləcəyinə ümid edirdilər. Onlar Hasarın o tayı haqda sadəcə eşitmişdilər. Bağ təsəvvürləri kasadıydı. Saray barəsində isə, demək olar, heç nə bilmirdilər. Bildikləri tək oydu ki, xoşbəxtlik Hasarın o üzündədi. Bütün dünyanın xoşbəxtliklərini daşıyıb Hasarın o üzünə yığıblar, Çöldə heç nə qalmayıb. Oxumağa davam et