Erkin Qədirlinin ABŞ Konqresindəki çıxışını dinlədim. Həmişəki kimi maraqlı danışırdı. Ümumiyyətlə, maraqlı danışan belə adamlarımızın nəhayətdə siyasətlə ciddi məşğul olması, fəal siyasətə qoşulması yaxşı haldır. Oxumağa davam et
Вахид Гази
В прошлое воскресенье дети подвергли его испытанию. «Мы проверим твой музыкальный вкус. Выслушай, что мы играем, а потом напиши свои мысли», – сказали они. Он должен был написать свои впечатления, навеянные мелодиями, которые они ему сыграют по очереди.
Конечно же, выслушав в их исполнении за пару часов множество музыкальных отрывков, было бы невозможно погрузиться в каждый из них, поэтому он с самого начала сказал, что, то, что он напишет, не полностью отразит мысли и чувства, которые в нем пробудила музыка.
«Хорошо!», – согласились они. По их словам, у них тоже были такие «тесты», и «ответы» вышли очень смешными.
***
Шведская протестантская церковь Бурсерида в городке с населением около тысячи человек, является самой древней среди многочисленных церквей, расположенных в соседних деревнях и городах. Фундамент церкви был заложен в 1752 году, а ее бронзовый колокол был и того старше, по крайней мере, так гласила дата на нем: 1691.
Крест, построенной на возвышенности церкви, был виден со всех сторон села. Окруженный с четырех сторон кладбищем, этот Божий дом напоминал Акрополь, уголок, отличающийся от остального мира. Вокруг могил были посажены разные цветы. Как будто бы хозяева могил соревновались друг с другом в выращивании цветов. На простых надгробиях были написаны имена умерших, даты рождения и смерти. Ближе к церкви были древние могилы, а подальше от церкви могилы «молодели».
Посаженные цветы и зажженные свечи на могилах тех, кто умер сорок, пятьдесят и даже семьдесят лет назад, показывали, что есть еще те, кто их помнит и навещает.
Во всем мире кладбища служат зеркалом обычаев, мировоззрения и культуры местного населения. Надписи на могильных камнях показывают насколько долгой или короткой была их жизнь. Эта северная страна – страна долгожителей. В среднем тут живут восемьдесят лет.
Единственно, что здесь казалось ему родным – дубовые деревья. Один из таких дубов, шишки, которых он в детстве называл «стакан-с-блюдцем», вырос у изголовья могилы деда. Пока взрослые молились, он собирал в карманы желуди. Каждый раз, приходя в церковь, он вспоминал, оставшееся далеко во времени и пространстве детство, и его посещало странное чувство, что он, переносясь на крыльях воспоминаний, навещал деда, покоившегося в теплой южной стране… Oxumağa davam et
Ötən həftəsonu Yoteburqa Elçibəyin 75 illik yubiley tədbirinə neçə-neçə ölkə və şəhərdən o taylı, bu taylı azərbaycanlı yığılmışdı. Tək Əbülfəz bəy yox, Rəsulzadədən üzü bəri neçə tarixi şəxsiyyətimiz yad olundu. Çıxışlar edib, xatirələr danışdıq.
Səhəri gün Şuşanın Ərimgəldi qayasına oxşayan bir qayanın dibində ocaqlar qalandı, qazanlar asıldı, manqallar gözərdi. Elatımız neçə qoyun kəsdi, neçə tuluq şərab içdi, sayı itdi. Adını çoxdan eşitdiyim neçə adamın üzünü gördüm, neçə dəyərli insanla tanış oldum.
Qərib ölkənin soyuq təbiətində isti bir Azərbaycan, özü də bütöv Azərbaycan yaşadıq. Elə bildim Qarabağlı, Təbrizli bir ölkədəyəm. Nə xoş bir duyğudur bu!
Təşəkkür edirəm Arif Rəhimoğluna, dəvət elədiyinə görə. Sağ olsunlar Firudun Ələsgərov, Şahnaz Qasımova, qonaq saxladılar bizi.
Xalqımızın üstündə qazanı qaynayan ocağı heç zaman sönməsin!
1 iyul 2013
Vahid Qazi
Adətən yazıya adı onu bitirəndən sonra qoyursan. Hərdən də əksinə olur, başlığı yazıdan əvvəl tapırsan. “Haramıstan” da belədi, hələ iki il əvvəl komputerimdə boş fayla qoyduğum addı. Dəfələrlə mövzusuna uyğun gələn yazılardan birinə bu adı vermək istəsəm də, sonda vaz keçmişəm.
Məni belə bir adı bu yazıya başlıq seçməyə Milli Kitab Mükafatı münsiflərinin verdikləri ballar səbəb oldu.
…İndi yaşadığım İsveçin yerli adamlarında belə bir təsəvvür var ki, “haram” sözü yalnız tərkibində donuz əti olan məhsullara aiddir. Onlara bu sözün daha geniş anlam verdiyini izah eləməkdə çətinlik çəkirəm. Sadə isveçli təsəvvür edə bilmir ki, baxçada direktor uşaqların yeməyindən necə kəsib satdıra, ya da evinə apara bilər?! Məktəbdə, universitetdə dərs oxumayana dərs oxuyandan necə yüksək qiymət yazmaq olar?! İnsanların taleyinə cavabdeh sürücülərə vəsiqə, həkimlərə diplom, lisenziya necə verilə bilər, oxumasalar, qabiliyyətləri olmasa belə?!
Bizdə hamının bildiyini bir-bir bura yazmağa ehtiyac yoxdu. Demək istədiyim odu – isveçli dərk edə bilmir ki, indiki zamanda dünyanın hansısa bir bucağında, illah də Avropa ailəsinin üzvü olan bir məkanda bişirilən çörəkdən tutmuş bala toyuna açılan süfrəyə, “sinifkom” seçimindən prezident seçkisinədək “haram” sözünü işlətmək mümkündü.
Qırx dərəcə qızdırması olan uşağa adi “Alvedon” tableti yazıb təmiz hava tövsiyyə edən isveçli həkim təsəvvürünə gətirə bilmir ki, dərman firmaları ilə əlbir olub xəstəyə uzun bir siyahı resept də yazmaq olar – canı çıxsın! İş günləri saat 3-dək işləyən, şənbə-bazar günləri bağlı olan polis idarələrində rəislərin ağlına belə gəlmir ki, iş saatı və günündən əlavə də işə çıxsınlar, camaatdan hədə-qorxuyla pul yığan “postovoylar”ın gəlişini gözləsinlər.
Belə fikirlər isveçlinin ağlına ona görə gəlmir ki, ağlı bunu qəbul eləmək gücündə deyil. Bizimsə elə əvvəldən ağlımızda olur. Yazılanlara inansaq, elə 100 il əvvəl də belə olub. Deməli, bu, ağıla yox, qana, genə bağlı məsələdi. Ağıla bağlı olsaydı, adamlar ağıllandıqca, bu hallar da itib batardı. Qanda, mayada, gendə olanı təmizləmək mümkünsüz bir işdi – bu, Ayın üzündəki “ləkə”ni qaşıyıb təmizləmək kimi səfeh bir işə girişməyə bənzəyir.
Belə-belə şeylər haqda düşünüb-daşınandan sonra yəqin edirsən ki, “halal-haram” söhbəti yalnız halallıq olmayan cəmiyyətlərdə aktualdır. Total haramlığın hakim olduğu toplumda devizə çevrilən “Halal” kəlməsi donuz kolbasasının etiketinə yazılan “Halal” sözündən ötə deyil.
Bu yazının kitabımın MKM-də qalib olmaması hirsindən yazılması fikrinə düşməyin, lütfən. “Cığallıq edir”, “Özü qalib olsaydı, yazmazdı bunları” deməyə də tələsməyin. Əvvəllər də demişdim, yazmışdım ki, mən yazıçı deyiləm, ayıb olar belə düşünsəm. Bu sözün mənasını bildiyimdən belə düşünürəm. Sadəcə, anlamaq istədiyim odu ki, niyə bizlər ən ülvi hislərlə başladığımız işi sonda xırda duyğularla bitiririk. Yəni bu xalqın seçimi əksəriyyəti razı salan üç-beş adamı tapılmayacaqmı? Bu nədi? Bu, bizim naturamızdanmı qaynaqlanır?
Müsabiqənin başından yazı və müsahibələrimdə dediyim sözlər ayrı-ayrı saytlarda da, bloqumda da durur. Bu mövzuda dediyim fikirlərin üstündə yenə də dururam. Son müsahibədə belə demişdim: “MKM də, başqa müsabiqələr də ədəbiyyat hadisəsidi. Kitabdan çox-çox uzaq düşən bir toplumda belə müsabiqələrə hər kəs dəstək verməlidi. Xüsusilə, kitab, ədəbiyyat dəyərini bilənlər verməlidilər bu dəstəyi. Başqalarını demirəm, ədəbiyyat adamları, ədəbiyyatsevərlər bayrama çevirməlidirlər bunu. Elə kitabı dəyərdən salanların acığına eləməlidirlər. Bu konteksdən yanaşanda kimin qalib olması o qədər də əhəmiyyət kəsb eləmir. Müsabiqənin nüfuzuna əsas təsir edən amil isə obyektiv seçimdi. Böyük qəlblərdə xırda duyğular olmaz. İnanıram ki, Azərbaycanın bu qədər böyük adamının təmsil olunduğu münsiflər heyəti də böyüklüyünü saxlayacaq. Yazana, ona dəstək verən, yaxud mane olan hansısa güclərə yox, yazıya qiymət verəcəklər”.
MKM balları açıqladı. Tanış oldum. Niyazi Mehdi, Ayaz Salayev, Şahbaz Xuduoğlu, Çingiz Abdullayev, Hamlet İsaxanlı kimi tanınmış isimlərin qərəzəbənzər mövqeləri (qrup halında hamısı 5 bal verib) bax elə bu gecə pəncərəmdən baxan ay kimi aydın görünür. Məsələn, ön sözü Rüstəm İbrahimbəyov yazmasaydı, onun ittifaqına alternativ kinoşünaslar birliyi yaradan mənim sevimli dostum Ayaz Salayev ən aşağı balını məhz mənim kitabıma verərdimi? Şahbaz bəyin yaxşı qrup başçısı olmasını da deyirdilər. Nəysə… Hamısı sağ olsun. Ən aşağı bal yazan bu dostlar da, kitabıma ən yüksək balını vermiş Əkrəm Əylisli, Rafiq Əliyev, Elçin Şıxlı da. Ayrı-ayrı vaxtlarda “Çamayra. Kuba dəftəri”inə öz yazı və müsahibələrində yüksək qiymət verən Rüstəm İbrahimbəyov, Rəşad Məcid, Pərviz Cəbrayıl da. Elə Rüstəm müəllimin kitabın ön sözündə yazdıqları bundan belə yüz il də bəsimdi.
Hər dəfə müsabiqəyə yüksək dəyər verən sözlərim dərc olunanda burada iştirakdan imtina edən dost yazarlar mənə yazırdılar ki, müsabiqə ədəbiyyatın ictimailəşməsinə, təbliğatına nə qədər təkandısa, sonda seçim vaxtı edilən qrupbazlıq, dostbazlıq və başqa “bazlıq”lıqlar da ədəbiyyatı, sözü bir o qədər aşağılayır.
Onların bu sözlərini o vaxt bölüşməsəm də, sayğıyla yanaşmışam. İndisə bölüşüb-bölüşməməyin ta elə bir əhəmiyyəti yoxdu. Müsabiqə haqda əvvəl dediyim sözlərin hər kəlməsini indi də təkrarlayıram. Bircə onu əlavə edirəm ki, ilk üç yerdən ikisinin qalib olacağını hələ iki ay əvvəldən uzaq İsveçdə təxmin eləmişdim… danışılan söz-söhbətdən və yazılanlardan. Qalib kitabları oxumadığımdan onlar haqda fikir bildirə bilmirəm. Müəlliflərdən isə tək tanıdığım Pərvindi. İllər öncə “Qar yağacaq” adlı hekayəsini çox bəyənmişdim.
Münsiflərin isə bir-ikisini çıxmaqla hamısını şəxsən tanıyıram, bəzisini göz qırpmadan “xalqın vicdanı” da adlandırardım. Bir siyahıya baxın, nə qədər məşhur simalar var. Bu qədər sözü, əməli olanı hər saat bir yerdə toplaşan görmərsən. Onlar söz, ədəbiyyat adına bir yerdədilər. Amma indi məni bir xalq, bu xalqın parçası fərdlər olaraq, sərbəst, vicdana bağlı seçim edə bilməməyimiz düşündürür. Günah kimdədi, nədədi? Fərdlərdə, toplumda, ənənədə, sistemdə?
Əgər belə adamların da seçimində şübhə yeri varsa, tək-tək vicdanlı səsin yekuna təsiri yoxdursa, ələbaxan, müti məmur ordusunun keçirdiyi seçkilərdən nə umasan?! Bu ölkənin baş seçkisinin taleyi Mərkəzi Seçki Komissiyasında həll olunur. Düşünürəm, görəsən “xalqın vicdanı” dediyim kəslərin də yer aldığı MKM-in münsiflərini bu heyətdə MSK üzvü eləsək, azad və ədalətli seçkilərə qarant almış olarıqmı?
…Sonra yazının başlığına baxıram və susuram.
23 iyun 2013-cü il
Dərc olundu: musavat.com, kultura.az, medianews.az, avanqard.net,
– Sizi ölkədə ancaq yeni kitabınızı təqdim edəndə görmək olur. Qalan zamanlar Azərbaycandan kənarda yaşadığınızı bilirik. Avropadan Azərbaycan sizə necə görünür?
– Uzaqda olan hər şey adama sirli-maraqlı gəlir. Bunu adamlara da, əşya, yaxud başqa şeylərə də aid eləmək olar. Cismini götürüb çox uzaqlara gedə bilərsən, amma fikrin-zikrin sənlə gəlməyibsə, demək, heç getməmisən, elə ordasan. Vətənə kənardan baxmaq hələ təmas qura bilmədiyin sevdiyin qıza bəslənən duyğular kimidi, əlin çatmasa da bütün ruhunla cazibəsindəsən.
– Azərbaycanda olan dostlarınız, alışdığınız insanlar üçün darıxmırsız?
– Əlbəttə, darıxıram. Dostlar üçün, adamlar üçün darıxıram. Fəxri Uğurlunun “Vətənim adamlar” adlı gözəl bir yazısı vardı. Vətən nədi? Vətən elə adamlardı da. Kəndinizi, şəhərinizi illər boyu gördüyünüz adamlarsız təsəvvür edin. Sadəcə dağ, daş, meşə, dəniz deyil vətən. Vətən oradakı sənə doğma adamlarla vətəndi. Krım-tatar dostum var, danışırdı ki, sovet vaxtı xəlvətcə Krıma gedibmiş. Bilirsiniz, 1944-cü ildə onları sürgün eləmişdilər. 1956-cı ildə başqa xalqlara geri qayıtmağa icazə versələr də, qanun tatarlara şamil edilmədi. Onlar 1988-ci ilədək yurd üzünə həsrət qaldılar, Krıma getmək qadağan idi. Deyirdi ki, evimizdə, məhləmizdə yad adamları gördüm, küçəmizi, şəhərimizi gəzdim. Hər şey mənə yad gəldi. Fəxri də Laçındakı boş kəndlərinə girəndə həmin hisləri yaşamışdı.
Mən də konkret adamlar üçün darıxıram.
– Ordan Azərbaycandakı ədəbi mühit sizə uzaq bir ada kimi görünür, yoxsa facebook və telefon əlaqələri dost dediyiniz yazarları, ümumən ədəbiyyatı sizə yaxınlaşdırıb?
– İnternet son 20 ilin ən böyük möcüzəsidir. O hər uzağı yaxınlaşdırır, əlçazmaz bir şey qoymur qala. Mən də onun imkanlarından yararlanıram. Burda “Toplum” jurnalının üç sayını nəşrə hazırladım. Müəllifləri tapmaq, sifariş vermək, materiallar, şəkillər toplamaq, korrektora, dizaynerə göndərmək, mətbəəyə yollamaq su içmək kimi asan idi. Bir sözlə, jurnalı İsveçin balaca bir kəndində hazırlayıb, Bakıda nəşrə verdim. Dediyim odu ki, könlüm istəyən adama əlim çatır.
– Sizcə, Azərbaycan ədəbiyyatı müasir dövrdə necə təsəvvür yaradır?
– Azərbaycan ədəbiyyatı yeni dövrə qədəm qoyur. Müstəqillik təlatümündən sonra yaranmış durğunluq indi bitən kimi görünür, bir az tərpəniş duyulur. Bunu da edən gənclərdi. Bu gün ədəbi havanı gənc yazarlar yaradır, ədəbi “qımıldanma” var. Keyfiyyət başqa sualın mövzusudu. Yeni yaranan mərhələ ortaya nə qoyacaq, bunu zaman göstərər.
– Sizin ard-arda çap olunan kitablarınız xeyli sayda oxucu marağına səbəb olub. Oxucular sizdən yeni bir kitab gözləsinmi?
– Burda olduğum müddətdə yazdıqlarım bir kitab həcmindədir. Bəlkə, nə vaxtsa, məsələn, şərti adı “Qərib Azərbaycan” olmaqla, bir kitab nəşr etdirərəm. Amma ayrıca bir əsər üzərində işləyirəm, qorxuram roman deyəm, bəlkə, povest həcmində oldu. Onu bir nəfəsə yaza bilmədim. Beş ildi yazıram. Ovqat “çarx”ına bağlıdır, çarxın dişi bir də həmin ovqatın “çuxur”una düşsə bitirəsiyəm.
– Ovqatınız belə gecmi köklənir o əsərə?
– Beş ildə yeddi-səkkiz dəfə köklənə bilmişəm. Bir də qayıda bilsəm, bitirəcəm, bir şey qalmayıb.
– Kitablarınızdan biri indi Milli Kitab Mükafatının onluğunda özünə yer alıb. Ümumiyyətlə, bu müsabiqə və onun fəaliyyətini necə qiymətləndirirsiz? Oxumağa davam et
Gültəkin Hacıbəyli: “Elə bir sistem qurmalıyıq ki, şəxsiyyəti sındırmasın, ləyaqəti alçaltmasın, insanı iradəsinə zidd olaraq cinayətkara çevirməsin”. Oxumağa davam et
Когда он поудобнее устроился на Стене был уже полдень. Всё вокруг было видно, как на ладони. В бескрайнем зеленом Саду росли деревья и цветы, резвились животные со всех уголков земли. Его взгляд моментально засек арктического медведя вдалеке, бегущую по центру антилопу из саванны и одинокий баобаб, индийского слона в раскинувшихся справа «джунглях» и амазонского попугая, тараторящего слева. Фонтаны были полноводны, как артезианские источники.
Гигантский, красочный Дворец на другом конце Сада напоминал Таджмахал, был даже еще больше. К Дворцу вели три дороги, начинавшиеся с трех разных сторон. Каждая дорога была усеяна многочисленными Дверьми. По сути, их даже нельзя было назвать дверьми, так как от них виднелись лишь рамы. Эти рамы напоминали детекторы безопасности в аэропортах, официальных зданиях. Но здесь никого не проверяли.
Одна из дорог начиналась с того места Стены, где стоял он – с будки похожей на пограничный контрольно-пропускной пункт. Двери на этой дороге, как и на двух других, постепенно уменьшались. Первая Дверь возле Стены была в средний человеческий рост, но для того, чтобы пройти через остальные, нужно было согнуться. А последняя Дверь у самого Дворца была очень маленькой, еле-еле просматривалась издали.
Входа и выхода из Сада не имелось, чтобы пройти внутрь необходимо было влезть на Стену. Здесь были ступеньки для спуска в Сад, но Снаружи не было даже лестницы. Высокая и широкая, как Великая Китайская Стена, Стена напоминала древние крепости. Служители Сада бросали верёвочную лестницу приглашенным, чтобы те могли вскарабкаться наверх.
Снаружи Стены всегда толпились люди. И сейчас мужчины в галстуках, женщины в официальных нарядах жадно ждали момента, чтобы вскарабкаться наверх. Однако были приглашены лишь единицы, оставшиеся же покорно ждали у Стены долгие годы, надеясь, что однажды им улыбнется судьба. Они были лишь наслышаны о той стороне Стены. Их представления о Саде были крайне бедны. А о Дворце они, можно сказать, ничего не знали. Знали только то, что счастье по ту сторону Стены. Что все прелести мира собраны по ту сторону Стены, а Снаружи ничего не осталось.
Миловидные служители встречали с улыбкой на Стене взобравшихся по веревочной лестнице и приглашали их в особо отведенный для этого зал ожидания. Гости здесь по очереди ждали пропуска в Сад. Oxumağa davam et
Atam qonaqlarını mütləq Şuşaya da aparırdı…Ağdam aeroportunda iynə atsan yerə düşməzdi. Evlərinə qayıtmaq istəyənlər Şuşaya, Qarabağın başqa qəsəbə və kəndlərinə gedən döyüşçülərə qarışmışdılar. Vertolyotlar yardıma ən çox ehtiyacı olan kəndlərə uçurdular. İlk növbədə hərbçilər yola salınırdı.
Bir-iki günə vəziyyətin ağırlaşacağı xəbəri öz işini görmüşdü, adamlar təlaş içindəydilər. Rus hərbçiləri hərbi texnikaları ilə birlikdə ermənilər yaşayan məntəqələrə çəkilmişdi. Hər cür hadisə gözləmək olardı. Uzaqdan top, raket səsləri ara vermirdi. Qaradağlı kəndinə uçmaq daha təhlükəli idi. Erməni güllələri hər an vertolyotlara dəyə bilərdi. Malıbəylidən gələn vertolyotun pərindən vurulması uçuş qorxusunu birə beş artırmışdı. Odur ki, artıq Malıbəyliyə uçuş dayandırılmışdı. Oxumağa davam et
Protestant kilsəsi. Burserid, İsveç.
Uşaqları ötən bazar onu əməlli-başlı sınağa çəkmişdilər. “Sənin musiqi duyumunu yoxlayacağıq. Çaldıqlarımıza qulaq asıb düşüncələrini yazacaqsan!” – demişdilər. Pianoda çaldıqlarını bir-bir dinləyib təəssüratını yazmalıydı. Oxumağa davam et
Vahid Qazinin bloqu 