Qan TURALI
Səhər işə gələndə bu yazımın ilk cümlələrini yazırdım.
Qarşıma bir rus qadını çıxdı, yol dar idi.
Pilləkənlərin üstünə çıxıb ona yol verdim, qadın dar yolu keçib getdi.
Nə düşündüsə, bir neçə addım sonra arxaya dönüb dedi:
“Neçə ildir ilk dəfə görürəm ki, bir bakılı yol verir mənə”.
Beynimdəki yazını oxumuşdu sanki.
Metroda Vahid Qazinın Ağdam haqda olan “Ruhlar şəhəri”ni oxuyurdum. Oxumağa davam et
İradə Musayeva
Ağdama gedən varmı? Ey! — Ev tikən, pullarını dönə-dönə sayıb gizlədən, dissertasiya yazıb alim olmaq istəyən, toy tədarükü görən, dünya səyahətinə çıxmağa hazırlaşan, işdən qovulan, vəzifə pilləsində iməkləyən, böyük adam olmaq uğrunda kompyuter, «dil» öyrənən, qul bazarında qara daşın üstündə oturub iş gözləyən kəs — ağdamlı, qarabağlı, azərbaycanlı, dayan! Dayan, ayaq saxla! Səni Ağdama aparan var. Ağdamı xatırlamaq və ya görmək istəyirsənmi? Vahid Qazinin 122 səhifəlik «Ruhlar şəhəri» kitabını oxu! Oxumağa davam et
Azər Həsrət
Mən gələcək nəsillərimizə faydalı ola biləcək ən xırda bilgini belə özündə içərən olayların qeydə alınmasına, yazıya keçirilməsinə tərəfdar olanlardan biriyəm. İnancıma görə, türk milləti tarixin bütün dönəmlərində o qədər böyük olub ki, qara torpağı da, mavi göyləri də yüzdə yüz özünün saydığı üçün heç zaman yaratdığı tarixi yazıya köçürməyə meyl etməyib. Odur ki, öz tariximizi yüz illər boyu ya Çin, ya da ərəb mənbələrindən öyrənməli olmuşuq. İllər içində öztürkcə olan Orxon-Yenisey abidələrini tapanda da bəlli olub ki, istinad etdiyimiz digər mənbələr bizim haqqımızda birtərəfli, uydurma tarix yazıbmışlar. Günah isə tariximizi yanlış yazanlarda deyil, özümüzdə olub. Biz tarix yaradan millət olmaqla bərabər tarix yazan da olmalıydıq. Olmalıydıq ki, bu gün bir ovuc erməninin dünyanı başına almış əsassız iddialarıyla üz-üzə qalmayaq.
Yuxarıda yazdıqlarım təsadüfdən qaynaqlanmır. İndinin özündə də dostlarıma hər zaman tövsiyə edirəm ki, bütün olanları qeydə alsınlar, yazıya köçürsünlər. Bu gün bizə ən adi bir olay kimi görünən hansısa kiçik hadisə, kim bilir, tarixin hansısa dönəmində bəlkə də üzərimizə top mərmisi kimi geri dönəcək. Onda haqlı olduğumuzu sübut etmək üçün tutarqa axtarmağa başlayanda artıq gec olacaq. Məhz buna görə, özəlliklə də, ictimai-siyasi fəallığı olanlarımız başlarına gələn, gözləri ilə gördükləri hər bir olayı qələmə almalıdırlar.
Bu baxımdan həm qələm adamı, həm də ictimai-siyasi fəal olan Vahid Qazinin çalışmaları xüsusi olaraq vurğulana bilər. Onun 2011-ci ildə dərc edilmiş “Yaddaş lərpirləri. Demokratiya yazıları” adlı kitabı, kim bilir, neçə illərdən sonra araşdırmaçılar üçün bəlkə də yeganə tutarqa olacaq. Burada dünyaca ünlü insan haqları qoruyucularından (əslində dəllallarından) tutmuş demokratiyaya və demokratikləşməyə həqiqi mənada ömrünü xərcləmiş insanlar, onlarla ünsiyyətlə bağlı kiçik, əslində isə çox gərəkli epizodlar ustalıqla qələmə alınıb. Bu kitabda bir tərəfdən insan haqları, insan ləyaqətinə dayalı bir cəmiyyət aşiqinin təsvirləri yer alırsa, digər tərəfdən də türk dünyası, türk birliyi uğrunda addım-addım hərəkət edən bir Azərbaycan türkünün gözlənimləri ustalıqla, incə bir şəkildə təqdim edilir. Oxumağa davam et
Məlahət İbrahimqızı, millət vəkili
“Sülh vaxtı adam öldürmək cinayət, müharibə vaxtı qəhrəmanlıq sayılır!” Amma sülh vaxtı da, müharibə vaxtı da gözəllikləri məhv etmək, abadlığı viranəliyə çevirmək vəhşilikdən başqa bir şey deyil.
Bəşəriyyət tarixində səbəbindən asılı olmayaraq baş verən bütün müharibələr insanlığa, mədəniyyətə, böyük əziyyətlər bahasına yaradılmış maddi və mənəvi sərvətlərə qarşı yönəlmiş bir cinayətdir.
Troya, Kardoba, Moskva, Praqa, Xirosima, Naqasaki, Çernobıl, Kabil, Bağdad, Şuşa, Xocalı, Ağdam… Viran qalmış bu şəhərlər sırasını nə qədər istəsən uzatmaq olar. Bunlar bəşərin öz əliylə tikib, öz əliylə xarabalığa çevirdiyi gözəl məkanlardır. “Gözəllik dünyanı xilas edəcək!”. Etdi də. Böyük Hun imperatoru Atilla Romanı gözəlliyinə bağışladı. Amma bunu yalnız türk edə bilərdi. Vandalların qalıqları olan ermənilər yox. Onlar insanlara, maddi mədəniyyət abidələrinə qarşı acımasız bir mövqe tutmuşdular. Vahid Qazinin, onun timsalında hər bir azərbaycanlının bir gün cisminin, indisə ruhunun şəhəri olan Ağdam erməni vəhşiliyinin nəticəsində öz ilkinliyindən məhrum oldu. Oxumağa davam et
“Ruhlar şəhəri”ni oxuyarkən
Əziz Vahid Qazi!
“Ruhlar şəhəri” kitabını oxudum. Oxudum yox, yaşadım. Yaşamağa məcbur elədin.
Bu kitaba bir kimsə etinasız qala bilməz, xüsusən də Qarabağlı, Ağdamlı ola, mən belə fikirləşirəm!
Qısa və konkret yazacam. Bilirsən ki, mən yazar yox, aktyoram!
Şahmalı Kürdoğluyla oğlunun ölüm səhnəsinə sürrealist təsvir vermisən. O qədər təsirlidir ki, hər bir Ağdamlı silah götürüb müharibəyə gedər.
Onların ruhunu bir cüt donmuş göyərçinə bənzətdim. 18 ildir donu açılmayan göyərçinə… Donmuş ruhlar bizi məzəmmət edirlərsə, yaşamağa haqqımız varmı?
Kitabın sonuncu bölümündə müharibədən sonra Ağdamın tikintisinin “genplan”ın oxudum. Xahiş edirəm ki, birinci, Ağdamın göyündə – əngin üfüqlərdə donub qalan göyərçin ruhlara bir yuva quraq. Hər evdə, bilirəm ki, yuva olacaq – hər evdə şəhid var…
Ruhlar yaşayır, ancaq bizim Ağdamın şəhid ruhları donublar. Bizim ora getməyimizlə onların donu açılacaq və ruhlar öz şəhərlərində öz ömürlərini sakit yaşayacaqlar…
Yenə də Ağdamda həyat qaynayacaq!!!
…Tək donmuş ruhlar yox, Ağdam da bizdən küsüb. Ağdamı Ağdamlılar anlayar. Çalışaq ki, o, möhtəşəm Ağdamla barışaq.
Ağdamda yuva qurmaq – ev tikmək arzusu ilə……!!!???
Tofiq QARAYEV
Azərbaycanın əməkdar artisti
Kitabın son səhifəsini çevirir, örtüb-bağlayırsan və bütün ağrılar bundan sonra başlayır.
Əsər (kitab) var ki, bu dünyada hiss, duyğu adına nə varsa elə təhkiyə boyu sənə dadızdırmaq istəyir, axırıncı səhifənin son cümləsində sanki belə bir P.S. də qoyur ki, get işinlə-gücünlə məşğul ol.
Amma eləsi də var ki, səni işindən-gücündən edir, düşündürür, əhvalını dəyişir, səni gedə bilmədiyin yerlərə göndərir.
Vahid Qazinin “Ruhlar şəhəri” məhz bu qəbildəndir.
Burada o qədər ağrı-acı, o qədər məşəqqət var ki, ona “kitab” deməyə adamın dili gəlmir, bunu yazan, danışan yaxından tanıdığımız, qələminə, istedadına güvəndiyimiz Vahid Qazi yox, zirzəmidəki heyva ətrinə qurban gedən, Yusif üzlü kitablarla böyüyən, hələ də o yaşda qalan Vahiddir. Oxumağa davam et
Günel CABİRQIZI
“Ümidini itirənin itirməyə başqa nəyisə qalmaz” – deyib bir müdrik. Biz də 18 ildir ki, hər gün, hər dəqiqə, hər an Qarabağa – Ağdama qayıdacağımız günə ümid edirik. Və bu ümidimizi də Qarabağ kimi əllərimizdən buraxmaq niyyətində deyilik. Mən o müqəddəs torpaqda – Ağdamda doyunca gəzib, havasını içimə çəkib, göz yaşı kimi duru sularından içməmişəm. Allahım mənə Ağdamda doğulmaq, ağdamlı olmaq nəsib etsə də, vətənimi tanımaq, dağlarına, düzlərinə uzanan yollarını, cığırlarını öyrənmək imkanı vermədi. Uşaqlığımın dumanlı yaddaşında yalnız iki ünvan qalıb: Qızıl Əsgər küçəsi və İmarətin həyəti. Amma mən Ağdamı doğulduğum gündən bəri sevdim. “Haralısan?” sualını verənlərə “Ağdamlıyam” cavabını verməyin ləzzətini, fəxarətini anlatmağa layiqli cümlələr qura bilmirəm. Amma bir o qədər də xəcalət çəkirəm. Ona görə ki, Ağdamsız ağdamlı olmağın dərdi də, xəcaləti də, nə yerə, nə göyə, nə də yumruğum boyda ürəyimə sığmayacaq qədər böyükdür. Oxumağa davam et
Hikmət Sabiroğlu
“Vaxtı ilə atamın toyunu çalmış qonşu Paşa dayının səsini son dəfə bir-iki il əvvəl Bakı restoranlarının birində eşitdim. Eşitdim və on yeddi ildir tikə-tikə itirdiyim ürəyimin bir parçası da içinə beş-on manat atılan qavalını görəndə yerə düşdü”.
Ağdam dərdini “Ruhlar şəhəri” kitabında belə yazırsan.
Bir-birimizin halından xəbərdarıq. Amma bu məqama heç toxunmamışıq: Qarabağ zülmü gələndən tikə-tikə itirdiyimiz ürək haçan tükənəcək ki, yerə düşməyə bir parçası da qalmasın? Biz onu tikə-tikə, zərrə-zərrə itiririk, hər dəfə bu, sonuncu olar düşünürük, amma yenə ardı gəlir.
Səni bilmirəm, mən sonu görünməyən bu itkilərdən çox yorulmuşam.
O gün şəhərdə Həlimə Ələsgərova adlı gənc şuşalının “Mənim Şuşam” sərgisinin keçirildiyini dedin. Vaxt eləsəydim, gedib baxardım. Amma sən bilirsən əsl Şuşa sərgisi necə olur.
“Mənim Şuşam” sərgisi açılan gün Yeni Yasamala getmişdim. Yasa. Orda çox şuşalı olur, bilirsən. Bir həyətdə iki mağar vardı. Ayrı-ayrı adamların mağarı. Mən yasda olan vaxt hay düşdü, cavan bir gəlinin ölüm xəbəri gəldi. Həmin həyətdən. Həmin binadan. Həmin blokdan.
Eyni blokda üç şuşalı yası. Belə sərgidir Şuşa sərgisi.
Həyətdə üçüncü mağarı qurmağa yer olmadı. Şəhid qızı olan həmin gəlinin yasını Pirşağıya saldılar.
Qəbiristanlığımızın Pirşağıda olduğunu bilirsən. Şuşalıların bir sözü var, onu da bil: “Kimi görmək istəyirsən Pirşağıya get, hamı ordadır”.
Dolub qurtarmış, addım qoymağa bir qarış yer qalmayan qəbiristanlığı deyirlər.
Biləcəridə atanla ananın, müəllimimiz Famil Mehdinin uyuduğu Ağdam qəbiristanlığı da dolub, bilirəm. Onunla üzbəüz ayrı bir Ağdam qəbiristanlığında da yer qalmayıb. Adil Qaçayoğlu yatan qəbiristanlığı deyirəm.
Mən soruşmuram bu yaraya məlhəm varmı. Yeni Yasamalda, Pirşağıda, Biləcəridə tikə-tikə itirdiyimiz ürəyin haçan sönəcəyini soruşuram.
Bu yaraya məlhəmin nə olduğunu yazmısan, ona görə soruşmuram. “Dağılan şəhər ev-ev, tin-tin, küçə-küçə tikiləcək. Parklar, bağlar, yollar salınacaq. Uşaqlar yenə məktəbə, atalar, analar işə gedəcək, karusellər yellənəcək, xəzəllər süpürüləcək, küçələrə su səpiləcək… Gecələr yağış damlalarının evimizin damında bəstələdiyi simfoniyanın notlarını səhərlər günəş bütün şəhərə yayacaq. Unudulacaq bütün kədərlər. Şəhər yeni sevgi dastanı yaşayacaq”.
Belə yazırsan “Ruhlar şəhəri”ndə. Ağdamın ağ gününü belə görürsən.
Kitabının həmin bölümünü oxuyanda sənə yazdığım məktubu saxlamısanmı? “Doğrudanmı biz o günü görəcəyik, qaqa?” yazmışdım. İndi hamının yanında soruşuram: görəcəyikmi o günü, hər şey sən yazan kimi olacaqmı?
“Ağdam bazarında dünyanın hər yerindən gül toxumu gətirib satdırarıq. Hamı alar. Həyətlər, küçələr, bağlar çiçəklə dolub daşar. Hər məhlədən bir gülün ətri gələr. Fəvvarələrin içində su zanbağı əkərik, yaşıl yarpaqları, ağ gülləri suyun üzünə çıxar.
Gələn qonaqlara Şahbulaqda Koroğlu qalasını, Ağdamın kurqanlarını, Füzulidə Azıx mağarasını, Əsgəran qalasını, Vəngdə Qandzasar, Kəlbəcərdə Dastagir Alban kilsələrini, Şuşa qalası, Turşsu, Qırxqız yaylası, min-min bulaq, daha nə bilim nələri göstərərik. Dünyanın hər yerindən şәhәrimizә turistlәr axışar.
…Şuşa, Kəlbəcər, Gülablı sanatoriyalarında adam əlindən tərpənmək olmaz. Buraları ruhların dincələn, azad olan yerinə çevirərik”.
Qarabağlı günləri belə görürsən.
O günü görmək qismətim olmasa, mən əvəzdən də sevinməyə söz verirsənmi?
Qarabağ zülmünün bitməsi lazımdır. Ən azı ona görə ki, qalan dərdləri çəkməyə, bir-birindən ağır itkiləri sinirməyə heyimiz olsun.
“Deyirlər, doğulanda hәr bir insanın taleyi alnına yazılır və “yazıya pozu yoxdu”. Bizdə belə olmadı. Ağdamsızlıq (fələk) taleyimizi ömür ağacının elə yenicə cücərən anında yaxaladı, alnımızdakını pozub yerində nə yazdı, hansı xətlə yazdı, biz bir yana, sonra heç özü də oxuya bilmədi. Fələk (Ağdamsızlıq) divara dəyən tabaşirli yastıqcadan qopan toz dənələri kimi hərəmizi bir yana uçurtdu, bir diyara saldı. Elbrus haqq dünyasına, Bəhruz tutulub Vladivostoka (Allah qapısını açsın!), Rauf, Müşfiq Kazana, İlqar Moskvaya üz tutdu. Burda qalanların isә biri Şəkiyə, digəri Bakıya – hər yerə, hər yana səpələndilər. Harda desən varıq, Ağdamdan savayı”.
Uşaqlıq dostlarının – sinif yoldaşlarının dərdini belə yazmısan.
Harda desən olan, təkcə Şuşada olmayan sinif yoldaşlarım… Birini bu yaz gördüm. Son dəfə 20 il əvvəl Şuşada rastlaşmışdıq. O təsadüfi görüşə qədər çox ölüb-dirilmişdim.
18-i Şuşasız keçən 20 ildə nə qədər darıxdığımı sənə necə deyim? Çox darıxmışdım. Amma həsrət bitmədi. Ayrılıq təzələndi.
İndi də darıxıram. Amma belə darıxmaq çətindir. Qarabağda darıxmaq asan olar deyirəm.
Mən demirəm Qarabağın azadlığı bizim şərəf məsələmizdir. Bizim eldən xəbərsiz adamlar belə deyə-deyə bu sözü urvatdan saldılar.
Nə qədər dərdimiz var. Qarabağ azad olsa, o dərdləri ürəkdən çəkərdik. “Ruhlar şəhəri” kitabına düşməyən dərdləri. Yurd kimi istədiyimiz adamların ağrısını çəkərdik.
“Qarabağ söhbətləri” çıxanda Məmməd Nazimoğlu belə yazmışdı: “Hikmətin avtoqrafı olan kitabı hələ gedib götürə bilməmişəm. Boynuma alıram ki, vaxt qıtlığını səbəb kimi göstərə bilmərəm. 24 saatın 30 dəqiqəsini ayırıb “Media forum”a getmək mənim üçün çətin deyil. Çətinlik bir başqa məsələdədir. Hikmət Sabiroğlu o kitabı mənə təqdim eləyəndə nə deyim? Deyim ki, gün o gün olsun, belə kitablardan çox yazasan? Ya bizim şou əhli kimi üzümə üz bağlayıb söyləyim ki, gün o gün olsun kitabın təqdimatını Şuşada keçirək?”
İndi özüm çətinə düşmüşəm, Vahid Qazi, “Ruhlar şəhəri” kitabına nə deyim?
Necə xeyir-dua verim?
Deyim ki, gün o gün olsun bu kitabın təqdimatını Ağdamda keçirək?
Zülm bitsin. Bunu deyirəm.
“Mediaforum”. 8 oktyabr 2010
1994-cü ilin 12 mayında “Bişkek protokolu”nu imzalayan Azərbaycan rəsmiləri müqaviləni qələbə sənədiymiş kimi təqdim eləyəndə, ölkənin kənd və şəhərlərində, küçə və tinlərində, çayxana və məclislərində müzakirələr açılanda, mən o sənədi Leninin 1918-ci ildə qollatdığı “Brest sülhü”nə bənzədənlərlə bir yerdəydim. TV-lərə baxanda elə bilirdin, Trotski dirilib özünün məşhur şüarını təkrarlayırdı: “Biz müharibəni dayandırır, sülh bağlayır, ordunu buraxırıq!” Oxumağa davam et
“Qarabağ bizdən uzaqlaşır”
Vahid Qazi: «Erməni gənci azərbaycanlıları vəhşi cildində görür»
Ekspertin fikrincə, ölkədə demokratiya bərqərar olmadıqca ermənilər Azərbaycanın tərkibində yaşamaq istəməyəclər.
Qarabağ həqiqətlərinin araşdırılması istiqamətində bu dəfəki həmsöhbətimiz “İnam” Plüralizm Mərkəzinin direktoru, publisist Vahid Qazidir. Qeyd edək ki, onun Qarabağ mətləblərindən bəhs edən “Yaddaş ləpirləri. Demokratiya yazıları” kitabı çapdan çıxıb. Kitaba müəllifin müxtəlif vaxtlarda qələmə aldığı məqalə və esseləri daxil edilib. Oxumağa davam et
Vahid Qazinin bloqu 