Koreya yarımadasının gecə vaxtı kosmosdan çəkilən məşhur bir şəkli var. Yarımadanın cənub hissəsi çıraqbandı, şimalısa zülmət qaranlıq. Şimali Koreyada sözün iynə gözü boyda azadlığı yoxdu – elə qaranlığın tək səbəbi də budu!
Azad sözü boğmaqla biz də özümüzü, ətrafımızı qaranlıq zülmətə qərq edirik. Abşeronun hər neft quyusunu məşələ çevirsək belə işıqlatmayacaq bir qaranlığa. Oxumağa davam et
Qarabağın açarıSənə yalan deyiblər, dostum! Səni aldadıb inandırıblar ki, Qarabağın açarı Rusiyanın, Amerikanın, ATƏT-in, beynəlxalq aləmin əlindədi.
Bir-birimizin gözünə kül üfürürük. Hökumət bizim, biz də hökumətin. Özümüz özümüzü aldadırıq, inandırırıq ki, Qarabağın işğalda qalmasına ən başlıca səbəb Ermənistandı, Rusiyadı, xristian dünyasıdı. Uzun illərdi aldadırıq bir-birimizi, bu gedişlə deyəsən hələ çox uzanacaq bu iş. Oxumağa davam et
Məmməd Əmin Rəsulzadəyə
1961-ci ilin 12 aprelində ABŞ-ın hakim dairələri kosmik sahədə SSRİ-na uduzmağın panik durumunu yaşadı. Amma bu hal uzun sürmədi, cəmi bir ay sonra, lap dəqiqi mayın 25-də prezident Con Kennedi Konqresdə tarixi çıxışını etdi. Sovetlərdən daha uzağa gedən – Ayın fəth olunmasını hədəfləyən belə bir fikir söylədi: “Mən inanıram ki, bizim millətimiz bu onilliyin sonuna qədər insanın Ay səthinə enişi və təhlükəsiz Yerə dönüşü məqsədinə nail olacaq”.
Bu, demokratik ölkə prezidentinin öz xalqına yaxın on il üçün vədiydi.
Kosmik uğurdan eyforiya yaşayan SSRİ-nın dövlət rəhbəri Nikita Xruşşov da həmin il xalqına söz verdi. Oktyabrın 31-də Kommunist Partiyasının qurultayında çıxış edərkən dedi: “Sovet xalqının indiki nəsli kommunizmdə yaşayacaq”. Qurultay nümayəndələrinin qəbul etdiyi proqram sənədində kommunizm quruculuğunun başa çatma tarixi də göstərilmişdi – 20 il sonra.
Bu isə totalitar rejim başçısının öz xalqına verdiyi söz idi. Oxumağa davam et
Azadlığın, köləliyin şəkli necədi sizin təsəvvürünüzdə, bilmirəm!
Mənim xəyalımdakı azadlıq ucsuz-bucaqsız çiçəkli çəmənliyin günəşlə açılan səhərinə bənzəyir.
Köləlik deyəndə isə gözümün qabağına bataqlıq meşəsinin şərqarışan ala-qaranlığı gəlir.
Eskizini qaralamağa cəhd elədiyim bu iki fərqli mənzərəni siz də fikrinizdə canlandırmağa çalışın! Özünüzü əvvəl günəşli çəmənlikdə, sonra bataqlıq alatoranlığında duyun!
Alınırmı?
Çiçəklərinə şeh düşən çəmənliyin üfüqədək uzanan genişliyinə baxın! Havasını ciyərlərinizə çəkin! Sabah günəşinin ilığını dərinizdə hiss eləyin!
Şeh üstündə bərq vuran şəfəqlər günəşdən soraq gətirib sizə. Nur selindən gözünüz qamaşır, qıyılır, amma beyninizdə aydın düşüncələrə yol açılır.
Bax, mənim ”Azadlıq” tablom belədi! Oxumağa davam et
“Le Concert”Ötən əsrin 50-ci illərində maestro Niyazi Azərbaycandan baş götürüb gedibmiş. Səbəb sənət mühitində hökm sürən intriqa, qarşılıqlı nifrət, düşməncə münasibət idi. Bir müddət Leninqradda yaşayan Niyazi məşhur Marinski teatrında baş dirijor işləyir. Elə həmin dövrdə teatr onun rəhbərliyi altında Amerikaya qastrola gedir. Az qala onun üçün faciəli sonluqla bitəcək hadisə elə o səfərdə baş verir – orkestrin iki üzvü, ailə cütlüyü ABŞ-da qalıb siyasi sığınacaq istəyir. Bu olay, üstəgəl xaricdə Ceyhun Hacıbəyov kimi qohumun olması onu DTK üçün potensial “yem” edəcəkdi. Sənət adamlarının hamisi Nazim Hacıyev olmasaydı…
Yox, bu yazıda maestro Niyazidən bəhs eləmirəm, onunla bağlı bu əhvalatı sadəcə giriş kimi seçdim. Oxumağa davam et
После того, как Бог создал из глины человека и вдохнул в него жизнь, прежде всего он даровал своему созданию путь, не показал ему пункт назначения, но указал на начало пути, и судьбу его вписал в этот путь.
Путь – второй по значимости дар Бога после его веления «Будь!».
Люди, прежде чем проложить путь к сердцам друг друга, нашли путь к пещерам друг друга. Затем вместе вышли на первую охоту человека.
Путь охоты – первый прямой путь, на который вышел человек.
После возвращения с охоты, насыщения пищей, умиротворения начался путь от глаз к глазам. После того, как начавшийся от глаз путь перешел в сердце, возникла первая на свете любовь.
Интересно, кем был первый влюбленный в пещерном мире, какими были его первые слова?..
Вместе с путем первой любви параллельно ему начался и другой путь – путь ненависти. Жители пещер не переваривали первого в мире влюбленного и потому принялись к нему придираться. Так возник первый протест против правил. Первое свободное слово на свете было сказано ради свободной любви.
И первый влюбленный человек на свете был первым борцом за свободу слова.
Пещерные вожди сразу смекнули, что свободное слово – вирус, а тот, кто его говорит – носитель этого заболевания. Так что они изгнали его из пещеры.
Так появился первый на свете диссидент. Поверьте, всё так и было: как только у человека появилось самосознание, он начал самовыражаться, и, тем самым, стал жертвой своего слова.
Начавшийся с тех пор процесс всё еще продолжается…
Изгнанный из пещеры влюбленный поначалу был уверен, что одинокая свобода лучше взаимозависимости! Затем он боится хищников, например, динозавров, голода и холода, одиночества, чуть ли не сходит с ума от отчаяния. Меняет свое мнение и возвращается в пещеру – принимает самое тяжелое из условий. Первый на свете раб рождается именно в тот миг. Человеческий характер обретает новый оттенок – рабство.
Сущность рабства в потребности льстить. Вот уже тысячи лет человек не может отбросить эту привычку, потому что раб не только тот, кто льстит, но и тот, кто принимает эту лесть.
Начавшийся с тех пор процесс всё еще продолжается…
Из книги Вахида Гази “Озоновые люди”
Опубликовано: Bastainfo.com, Azerbaycansaati.tv, Axar.az, Makrobloq.az
İsveçin Linköpinq şəhərində ilin ilk günü günəşliydi. Pəncərədən baxsan, deyərdin bəs yazdır. Amma çöldə şaxta vardı. Günəşli şaxta elə bahar illüziyalı qış kimidir. Bir növ pessimist ovqatlı adamın üzündəki optimist təbəssümə oxşayır…
İsa Qəmbərin İsveçə gəldiyini eşidəndə dedim mütləq gedib görüşməliyəm. Nə vaxt azlığı, nə yolun uzaqlığı bəhanə ola bilərdi. Başqa ölkələrə baxmayın, İsveçə hər deyəndə vətəndən belə qonaq gəlmir.
Bir-iki atüstü salam-sağolu nəzərə almasam, İsa bəylə son on ildə rahat söhbətimiz olmayıb. Həm də neçə vaxtdır ölkənin, xalqın – elə dünyanın da – bu günü, sabahı barədə pessimist duyğularımı bölüşməyə (izahlar almağa) adam gəzir, fürsət axtarırdım.
Onunla ünsiyyətdə olanlar bilir, İsa Qəmbər hər mövzuya intellektual baxışı olan maraqlı həmsöhbətdir, həm də “Yaxşı olacaq!” sözünə özü inanaraq inandırmağı bacaran siyasətçidir. Hər halda onu belə tanıyıram.
İstər axşam dostumuz Sərdar Ağayevin açdığı vətən qoxulu süfrə başında, istər hotelin ağzında bir siqaretlik zaman kəsiyində, istərsə də səhər “Waynes Coffee”nin sarışın gözəlinin dəmlədiyi qəhvəni içəndə xoş ovqata köklənən söhbətlərin içində girəvələyib məni rahat buraxmayan gümanlarımdan da söz salırdım. Vətənin stress dolu həyatından gəlmiş qonağı ağır mövzularla yükləməyin yaxşı iş olmadığını bilsəm də, belə söhbətə ehtiyacım vardı.
Nə idi söhbətin mövzuları? Bir-ikisini deyim, siz də bilin.
Ac qılınca çaparsa?.. Çoxdan proqnozlaşdırılan neft mənşəli iqtisadi böhranın doğurduğu kütləvi yoxsulluq fonunda toxların harınlığı “acların qiyamı”na fürsət yaradır. Bu gün görünən mənzərə budur.
Tanrı vətəni harın toxlara qızan acların qəzəbindən qorusun – dəhşətli sonucları olur belə qəzəbin.
Deyir bir dəfə parad vaxtı hərbi texnikanın keçidindən sonra zəhmətkeşləri nəzərdə tutan Stalin tribunada yanındakılardan birinə belə deyib: “İndi qoyunlar keçəcək”.
Seçicisi qaçqınlar olsa da qaçqınların seçmədiyi bir millət vəkilimiz dolanışıq ucbatından yad ellərə səpələnən adamlara “otxod” deyirsə, daha yüksək postlu dövlət adamlarının ürəyində hansı sözlər var görən!
Ümid Allaha qalarsa?.. Özünə güvəni itirən toplum nicatı kənar qüvvədə axtarır. Aclıq və səfalət dini fanatizmin çiçəklənmə mənbəyidir.
Rifah cəmiyyətlərində din ibrətamiz söz məcmusundan başqa bir şey deyil. Bir araşdırmada oxumuşdum ki, İsveç əhalisinin 35 faizi ateistdir. Öz kor-koranə müşahidəmlə isə görürəm ki, bu ölkədə aqnostiklər, yəni dinə şübhəylə yanaşanlar lap çoxdur.
Dində vətəndaş olmur!
Bizdə iqtisadi çöküşlə mənəvi aşınma fonunda dini xurafatın çiçəyi çırtlayıb.
İstanbulun gecə barında terror qurbanı xanım soydaşımızın ölümünə sosial şəbəkələrdə sərgilənən münasibət yalançı namus-qeyrət təəssübkeşliyi kimi ötəri bir hal deyil, dini radikal fikirlərin şüurlara total təsirinin parlaq nümayişidir. Bu, tək sosial şəbəkələrdə yox, elə küçə-bazarda, yol-rizdə, evlərdə də edilən söhbətdir, şübhəniz olmasın.
Görün bir vaxtlar sekulyar, tolerant olmuş Azərbaycan toplumu indi hansı durumdadır!
Regionda başlamış qlobal yüklü olaylar dövlətçiliyimizə təhdid deyilmi?.. Rusiyanın Putinləşdiyi, Türkiyənin Ərdoğanlaşdığı, Amerikanın Tramplaşdığı, Avropanın “Brexit”ləşdiyi zamanda Azərbaycanın öz milli sekulyar zəka kəsimindən savayı bir ümid yeri varmı? Toplumda “sekulyar zəka”nın çəkisi nə qədərdir? Bu çəki dünyanın indiki iqtisadi-siyasi-mənəvi çalxalanmasından Azərbaycanı salamat çıxarmağa yetərlidirmi?
Hələ nə qədər başqa söhbətlər vardı. Mövzuların üstündən çaparaq keçdik. İsa bəyin hər mövzuya optimist baxışı beynimin pessimist dumanını dağıtmağa cəhdlər idi. Onun söylədiklərini bura yazmıram, əvəzində jurnalist dostlara ipucu verirəm, onunla bu mövzularda maraqlı müsahibə edə bilərlər.
***
Qayıdanbaş maşının güzgüsündə gördüm ki, üzümdə qəribə bir hal var – bir suyu optimist təbəssümə oxşayırdı. Bilirsiniz, maşında güzgü geridə qalan yolu ömrün yaşanmış illəri kimi göstərir, amma sən qabağa baxırsan. Mən də qabağa baxırdım, qarşıda isə səhər günəşinin şəfəqləri yerdən çıxırmış kimi düz gözümə girirdi. Sanki içimin pessimist buzunu əritmək istəyirdi.
“Sizdə bu qədər optimizmin qaynağı haradır, İsa bəy?”
“Mənbəyi birdir, elə sizin pessimistliyiniz başlayan yerdir!”
Onun dünyamıza ümid dolu baxışları xoşuma gəldi. Şaxtanı isitməyə can atan qış günəşinə bənzəsə də…
Vahid Qazi
P.S. “Qonaq qonaq istəyər, ev yiyəsi hər ikisini” – atalar inciməsin, onların sözünü balaca redaktə etdim ki, İsa Qəmbərlə, Arzu Səmədbəyliylə görüş fürsəti yaratdığı üçün dostum Sərdar bəyə təşəkkür edim.
Dərc olundu: Novator.az, Moderator.az, Musavat.com, Bizimyol.info, Medianews.az, Xudaferin.eu , Pressday.az, Tezadlar.az, Bastainfo.som, Arqument.az
Siyasi azadlıq olmayan yerdə başqa azadlıqlardan danışmaq yersiz görünür. O, yerdə qalan bütün azadlıqların həyat mənbəyi, qaynağıdı, həm də üstlərində hegemondu.
Siyasi azadlığa iynəgözü yol qoyan hakimiyyətlər “yerdə qalan” azadlıqlara cızılı xətt içində müəyyən yaşama haqqı da tanıyır. Onun total nəzarətdə saxlandığı ölkələrdə isə “qismən azadlığa” belə yer qalmır.
Hamı hürr yaşamaq istəyir, amma azadlığa ən çox yaradıcı adamların ehtiyacı var – hava kimi, su kimi. Ruhu, ilhamı qandallıların yaratdığı əsərin son yeri zibillikdi.
Yəqin elə buna görədi ki, avtoritar, totalitar ölkələrdə ən faciəli hala yaradıcı adamlar düşür. Faciə deyəndə həbsi, sürgünü, edamı demirəm. Daha dəhşətli mənzərə yaradıcı elm, sənət, söz adamının müti varlığa çevrilməsidi.
“Pravda” qəzeti 31 avqust 1973-cü il sayında bir dəstə məşhur sovet yazıçısının Andrey Saxarovu, Aleksandr Soljenitsını “antisovet fəaliyyət və çıxışlarda” ittiham edən açıq məktubunu dərc eləmişdi. Onda Soljenitsın artıq Nobel mükafatını almışdı, Saxarov isə iki il sonra alacaqdı. Hər ikisi o dövrdə sovet elm və ədəbiyyatını dünyada təmsil edən xadim olmaqla yanaşı, həm də insan hüquqlarının tək-tük carçılarından idi.
Sözümün canı nədi? Deyim! Oxumağa davam et
Если б меня спросили в чем сила дьявола, я бы не раздумывая ответил: в страхе, живущем в человеческом сердце. Во главе любой борьбы стоит борьба человека со своим страхом. Сын человеческий ведет эту борьбу с самых незапамятных времен, когда еще только-только формировалась его сознательная жизнь.
Самая желанная победа – победа над страхом.
Самые торжественные мгновения на свете – те, которые ты испытываешь по ту сторону страха, оставшегося позади. Первый навык человека – покорение устрашающего огня, появившегося от ужасной молнии и возможность согреться от его тепла.
Охота на мамонта, на которого наши предки шли с большим страхом, его добыча и приготовление – означали преступание страха и испытание наслаждения…
Если б Спартак вместе с 70 своими сторонниками не подавил бы страх в своем сердце раба, он не поднял бы восстание!
Если Меджнун, не побоявшись ничего, не раскрыл бы свое сердце источнику жизни – Лейли, он не стал бы Меджнуном, так и остался бы Гейсом.
…Пространство мышления страха узко. Здесь находится лишь инстинкт выживания. Страх в сердце человека – генератор чувств, ищущий постоянно пути для того, чтобы остаться невредимым.
Жизнеобеспечение страха состоит в том, что он балансирующая сила – в страхе есть баланс, но это не гармония. Все полководцы создали свои армии с помощью баланса страха, также и все короли создали свои государства. Сила всех религий в страхе перед Богом, Судным днем.
… но Страх – изнанка Свободы. На первый взгляд свобода перекликается с хаосом. Это не так. Ее хаотичность напоминает «хаотичный» порядок звезд на небе, ее гармония в божественном порядке. Пространство ее мышления широко, чуть ли не от звезд к звездам.
Прогрессивное человечество обратило страх в свободу и тем самым нашло путь спасения. Человек понял, что свободный солдат сражается лучше раба, свободный человек по сравнению с рабом – верный гражданин, любовь свободного человека к Богу – более искреннее поклонение, чем страх раба.
… Что поделать, страх, как и жажда свободы, вечен, умирает сегодня, но завтра уже оживает – их битва бесконечна, как у Добра со Злом!
P.S. Умер Фидель Кастро!
Bu fotoda məni tapa bilərsiniz? Yox! Amma ordayam. Sən də ordasan. Hamımız ordayıq. “17 noyabr”, bir də “20 yanvar” hamının “orda” olduğu gündü. Heç “28 may”da hamı “orda” deyildi, bir qrup adam görmüşdü o işi milyonların yerinə.
Sahil qumlağını sayagəlməz qum dənələri yaradan kimi millət də özünü dərk edən min-min fərdin topalanıb cəmiyyət qurmasıyla formalaşır. Bu fotoda qum dənələri kimiyik. Xoş halına o millətin ki, yolunda qum dənəsi tək zərrə olmaqdan şərəf duyan milyonlarla insanı var!
Foto 1988-ci ilin 17 noyabr səhərini yadıma saldı. İstədim xatirəmi sizinlə də bölüşüm. Uşaqlar dərsdən gəlsin, axşam onlara da danışacam.
17 noyabr səhəri universitetin həyətində toplanmağımızdan, Topxanada armud ağaclarını kəsən ermənilərə qəzəblənərək (nə qədər qəribə səslənir indi) yürüşə çıxmağımızdan, yolboyu “politexnik”, “inşaat”, “narxoz” tələbələrinin bizə qoşulub sayımıza say qatmalarından, Qoşa Qala qapısı ağzında sovet milisinin yolumuzu bağlamağa uğursuz cəhdindən, adını dəyişib “Azadlıq” qoyacağımız Lenin meydanını eyforik bağırtılarla doldurub kommunist dünyasını silkələyən uzunmüddətli oturaq etiraz hərəkatına başlamağımızdan danışacam.
Gecələr tonqal başına yığılıb Bakıda yaşayan tələbə qızların evdən gətirdiyi isti çaydan içə-içə, peraşki-buterbrotdan yeyə-yeyə dünənək ağlagəlməyən “millət söhbətlər”i eləməyimizdən, şeir deyib, mahnı oxumağımızdan söz salacam. 3 il məşəqqətli mübarizədən sonra müstəqillik qazanmağımızdan fəxrlə bəhs edəcəm.
Amma bizim ən fəxarətli günümüzün yadigarı olan bu fotonun 28 il sonra mənə hansı ovqat yaşatdığından danışmayacam uşaqlara. Heç sizə də demirəm!
Bircə bunu deyirəm:
Bayramınız mübarək olsun, “qum dənələri”!
Vahid Qazi
17 noyabr, 2016
Dərc olundu: Azadlıq radiosu, Turkustan.info, Xitab.az, Bastainfo.com, Qaynarinfo.az
