СОДЕРЖАНИЕ
Вместо предисловия. Рустам Ибрагимбеков: «Чамайра» Вахида Гази»
Свобода в отеле
Женщина в белом
Письмо от Нострадамуса
Чамайра
Святой нимб
Романтика сорокалетия
Путь слова
Страшное Гуантанамо
Радость конца
Публиковано: Журнал “Литературный Азербайджан”
VI Bölüm
Qadının yaşadığı dəhşətdi. Ən doğma iki adamı ona xəyanət edib. Bu, tək xəyanət deyil. O, təhqir olunub. Bilmirəm hansı daha ağırdı – xəyanət olunmaq, ya təhqir edilmək?! Halına acıyıram. Açığı əvvəl onunla görüşmək, söhbət eləmək istəyirdim. Etiraf edim ki, bir qadın kimi kişi ağlımdan keçən anlar da az olmayıb. Amma bu açıqlamasından sonra bütün bu duyğularım tamam başqa hislərlə əvəz olundu. Onunla təmas üçün güclü iradə, böyük sevgi, heç olmasa onun daşıdığı ağırlıqda kədərin olmalıdır.
Sözün düzün desəm, məni Qadından çox Rəssam maraqlandırır. Hər dəfə onun yazdıqlarını oxuyanda yazışdığı Qadın yox, arvadı gəlir gözümün qabağına. Xanımın qarşısında özümü müqəssir hesab edirəm, elə bil günah işlədən onun əri yox, mənəm. Bu sirri ona deməsəm, günah etmiş olaram. Amma necə deyim? Deyə bilərəmmi? Desəm, ondan da betər günaha batmarammı?
Gic-gic suallarla beynimi yormaq istəmirəm. Onlar sadəcə yazışıblar. Ortada xəyanət adına bir şey yoxdu. Bir də ki, “xəyanət”, “günah” nədi, axı? Bu yazışmalarından sonra, onların yaşadığı bu duyğuların qabağında bu sözlər yenə öz əvvəlki anlamını saxlayırdımı? Bilmirəm!
Görüşdən sonra vəziyyət necə olacaq, hadisələr hara səmt alacaq? Real görüş onları pəjmürdə edəcək, yoxsa daha da yaxınlaşdıracaq? İndi onların həyatını özlərindən xəbərsiz izləyən biri kimi bu suallar hər anıma hakim kəsilib.
İçimdə həm də belə bir şübhə oyanıb – onlar həqiqətənmi görüşmək istəyirlər, yoxsa belə söyləmələri özünüaldatmadı, əslində görüşdən qaçırlar?
■
Rio-de-Janeyroya cümə gecəsi çatdım. Məni “Avenida Atlantica” hotelinə yerləşdirdilər. Sabah sərginin açılışıdı. İki gündü haldan düşənədək gəzirəm. O qədər nəhəng şəhərdi ki, özünü səhrada qum dənəsi sanırsan. Bunu gücsüz insanlar anlamında demirəm. Küçələrdə rastlaşdığın adamlara zəif, gücsüz, ümidsiz demək olmur. Burda hamının üzündə qəribə bir arxayınlıq var, gözləri həyat eşqiylə doludu. Mən bu gözlərdə kədər görmədim. Amma kədərsiz adam olurmu?! Görünür, buranın adamları kədərlərini qəlbin arxa otaqlarında gizlətməyi bacarırlar.
Şəhərin kasıb məhəllələrində yaşayanların da üzü gülür. Xoşbəxtlik varlı olmaqda deyil, bir kəlmə xoş sözün, bir loxma çörəyin, bir udum azad nəfəs almağın bəxtiyarlığını yaşamaqdadı.
Favela deyilən gecəqonduları gəzmək maraqlı olsa da, çox təhlükəlidi. Buralar cəhənnəmin dibidi. Favelaların öz qanunları var. Bura dövlət qanunları ilə yox, kriminal avtoritetlərin əmrləriylə idarə olunur. İç-içə, üst-üstə tikilən daxmalar ələ keçən hər cür materialdan tikilib. Cinayətkarlıq, narkomaniya, antisanitariya, fahişəlik buranın adi halıdı. Deyirlər, buralar polis üçün alınmaz qaladı, dəfələrlə açıq davadan məğlub dönüblər. Amma Sənə deyim ki, burda rəsmə gələsi onlarla insan sifəti gördüm. Favelalar insan üzlərindən ibarət çələngə bənzəyir. Silsilə insan portreti yaratmaq olar. Qapısı ağzında çöməltmə oturub siqar çəkən qarının qırış üzü, pəncərəyə yayxanan yeniyetmə mulat fahişənin bərk və hamar ombasının rəngi, boynumdakı fotoaparata müştəri gözüylə baxan on iki-on üç yaşlı oğlanın bic nəzərləri, körpəsini əmizdirən zənci qadının döşündən axan südün uşağın qara üzündəki bəyaz izi… neçə-neçə belə mənzərə.
Böyük təzaddı – bir tərəfdə dünyanın ən gözəl şəhərlərindən biri, o biri yanda Allahın da üz döndərdiyi səfalət favelaları. Qaldığım hoteldən cəmi beş yüz metr aralıdakı faveladan balaca uşaqların alıcı quş kimi qəfil hücumları qarşısında heç kim duruş gətirə bilməz. Biri çantasını, o biri üstündəki qiymətli əşyasını itirəcək – bir göz qırpımında qapıb qaçacaqlar. Bu favelaların fonunda İsa Məsihin möhtəşəm, dünyanın ən hündür heykəli belə aciz görünür. Qolları yana açılı İsa Məsih buradakı səfil insanları şəhərin varlı, bəxtəvər sakinləriylə birgəmi qoynuna almaq istəyir? Yoxsa gördüklərinə təəccüb edir? İnsanlara sevgi payını bərabərmi bölüb? Bilmirəm! Hər halda çox sarkastik mənzərədi.
Günəş də belədi – işığını, istisini hamıya eyni dərəcədə vermir.
Danışırlar ki, ildə dörd-beş dəfə heykəli ildırım vurur. Çarmıxda əzab çəkən İsanın heykəli də əzab içindədi. Bu nədi? Allahın insanlara min illərdi göndərdiyi xəbərdalığın davamıdımı? Bunda mistik siqnallar axtaranlar da az deyil…
İmkan olduqca yazacam. Hələlik. Oxumağa davam et
ВАХИД ГАЗИ
Постели бывают разные, как и люди. Они отличаются тысячей оттенков твердости и мягкости, запахом, вызывающим сотни ощущений.
Вызывающий ломоту в костях жесткий, как камень, топчан солдатской караульной либо подушки, одеяло и матрац из лебединого пуха в пятизвездочных отелях, чья мягкость уносит твои грезы к райским гуриям – и то и другое постель.
Череду разных ощущений вызывает как пропахшая кислым кумысом постель в пастушьей юрте в киргизских пастбищах, так и постель в парижском отеле «Софитель», пахнущая французскими женскими духами, чей запах остается на тебе целый день.
***
Моя постель в квартире, которую сдал Карлос на одном из тихих улочек Гаваны, квартире, чьи окна выходили на цветущий садик, пахла 21 марта 2008-го года точь-в-точь как простыни и наволочки в армии, которые менялись раз в неделю. То ли от дешевого стирального порошка, то ли от чего-то еще, постельное белье советской армии после стирки в прачечной пахло специфическим химическим запахом. Этот запах был неприятным, но не нестерпимым. Ты быстро привыкал к запаху, вызывающему ощущение бедности. К тому же, в армии страны, занимающей огромную территорию земли, армии, вызывающей страх во всем остальном мире, одинаково пахнущее каждое воскресенье постельное белье через пару дней впитывало запах миллионов молодых парней.
…После того как я проснулся запах «химии» улетучился, постель пахла мною, а из окна доносился аромат садика. Первый день весны в Гаване, не знающей зимы, был по-весеннему свеж. Каждый год я встречаю утро этого дня со странными чувствами, а на сей раз было совершенно другое утро.
Сын известного белорусского писателя-диссидента, оппозиционного Лукашенко, Богдан Орлов и казахстанский правозащитник, независимый журналист, некогда арестованный за свои убеждения Сергей Дуванов уже проснулись в соседней комнате. Я слышал их не очень отчетливо, но по общему тону предполагал, что идет серьезное обсуждение.
Супруга Карлоса приготовила хороший завтрак. Она была доброй женщиной. Доставляла удовольствие как накрытым столом, так и интересной беседой.
Я заказал как обычно омлет из двух яиц, чай, кофе плюс сок гуаявы розового цвета. Мне нравились эти друзья – улыбчивы, оптимистичны, окружают человека положительной энергией…
Супруга Карлоса смотрела на нас троих и не могла разобрать кто из нас старше, сколько нам лет. Не верила, что наш переводчик Богдан младше меня ровно на 15 лет, а Сергей на 15 старше. Было непросто определить, что 25-летний Александр моложе 55-летнего Сергея либо, что 55-летний Сергей старше 25-летнего Александра, один выглядел очень старо для своих лет, другой очень моложе. Казалось, оба ровесники 40-летнему Вахиду.
План дня объявил Сергей: «Возьмем машину и съездим в Санта-Клару, после дел на обратном пути поедем на море, а вечером что-нибудь придумаем». Водить полагалось Богдану. Утром они обсуждали именно это. Oxumağa davam et
Mustafa Cəmilov Bakıda olarkənVahid Qazi
Krımtatarların lideri Mustafa Cəmilovun Moskvada Vladimir Putinlə telefon danışığından sonra “Dojd” televiziyasına verdiyi müsahibəyə baxdım. Müsahibə mənə onun 30 il əvvəl Daşkənddə növbəti məhkəmə proseslərindən birində dediyi son sözü xatırlatdı. Az qala hər kəlməsini əzbərlədiyim o son sözü vaxtilə tərcümə edib III Sektor jurnalında dərc eləmişdik.
Heç nə dəyişməyib, Putinlə danışanda da Mustafa aga zorun qabağında prinsip, əqidə, ləyaqət nümayiş etdirib. Oxumağa davam et
Cufut Kala, Krım, Ukrayna
(“Yaddaş ləpirləri” silsiləsindən)
Azərbaycan və Ermənistan ziyalılarından ibarət bir qrup qarşılıqlı səfərlə hər iki ölkənin media həyatına canlanma gətirdi. Ardınca Azərbaycan prezidenti Rusiya telekanalına müsahibəsində Qarabağ problemiylə bağlı yeni və ciddi açıqlama verdi. Ermənistan prezidenti isə kiprli həmkarı ilə görüşdə yeni olmayan fikirlərini bir daha təkrarladı.
Mövzu qəzet və saytlarımızı zəbt edib, bolluğu ilə göz çıxarır. Əsas sual da budur: “Sən Qarabağa gedərdinmi?” Ən müxtəlif cavablar oldu. Mənim ürəyimi titrədən də bu sualın bir qarabağlı kimi mənə də ünvanlana biləcəyi “qorxusu” idi – bu suala nə cavab verərdim… Oxumağa davam et
Etiraf edək ki, MKM-in ilk müsabiqəsində kimlərinsə piar xidməti ilə müəyyənləşən qalib birmənalı qarşılanmamışdı. Gözlənilməz nəticə – Qaraqanın qalibiyyəti – hətta “milli” adına iddia edən bu müsibiqəyə inamsızlıq yaratmışdı: burdakı seçkilərin Azərbaycanın ictimai-siyasi həyatındakı “seçkilərdən” qətiyyən fərqlənmədiyi ortaya qoyulmuşdu.
Ancaq növbəti il hər şey dəyişdi; Pərvizin “Yad dildə” romanı qalib gəldi və MKM-in missiyası qabarıqlığı ilə göründü: məlum oldu ki, bu müsabiqədə ilk uğursuzluqdan nəticə çıxarılıb, ədalətli seçim imkanları genişlənib, sözün və söz adamlarının himayəsinə başlanılıb.
Zakir Sadatlının “Əfqanıstan uçurumu” romanının MKM-ə təqdim edilməsi istəyi də buna görə yarandı: israr etdim, Zakirə müsabiqənin ədalətli olacağına inanması üçün “Yad dildə”ni misal gətirdim və… uzun-uzadı təkidlərimdən sonra razılığını aldım. Hətta həkimlərin Zakiri kompüterdən uzaq tutması prinsipinə də “əməl elədik” (bu “bəhanəni” Zakirdən aldıq), “Əfqanıstan uçurumu”nu MKM-ə mən göndərdim…
İnamımı hər dəfə özünə deyirdim. Gülürdü, kimlərin və hansı əsərlərin olduğunu, müqayisə edib-etmədiyimi soruşurdu. Nə bilirdim ki? Hələ proses gedirdi, 20-lik belə açıqlanmamışdı.
Fevralın 5-dən, Zakirin bizə “əlvida” deməsindən sonra 20-lik elan olundu. 20-liyə düşən kitabları oxudum və tam əmin oldum: ədalətli seçim olacağı təqdirdə “Əfqanıstan uçurumu”nun qalib gələcəyinə heç bir şübhə ola bilməz!
Məni ən çox narahat edən məqam MKM-in münsiflərindən olan Rəşad Məcidin bir neçə gün əvvəlki müsahibəsi idi. Münasibətini ortaya qoymuşdu və ən layiqli əsəri – “Əfqanıstan uçurumu”nu – ədalətsizcəsinə tənqid etmişdi. Münsiflər kifayət qədər nüfuzlu şəxslərdir və onların əsərləri oxuyacaqları təqdirdə Zakir Sadatlını qalib görəcəklərinə inanmamaq üçün heç bir əsasım yox idi. Çünki peşəkar ədəbiyyatçı kimi “Əfqanıstan uçurumu”na, münsiflərin böyük əksəriyyətinin isə ədalətinə güvənirdim. Amma ilk müsabiqədə olduğu kimi, əgər əsərləri münsiflər oxumasaydılar və kiminsə rəyinə etibar edib, səs versəydilər, onda necə?
Dünən MKM-in tədbirinə gedəndə də dostlara xəbər eləmədim: hamımız orda olsaydıq və Sözün məğlub olduğunu görsəydik, ovqatımız necə olacaqdı? Bir-birimizin üzünə necə baxacaqdıq? Zakir Sadatlıdan sonra onun sözünün qeyrətini çəkə bilmədiyimizə görə utanmayacaqdıqmı?
Təkcə Pərvizlə zəngləşdik; o, MKM-in münsiflərindən olduğu üçün onsuz da getməliydi.
Tədbir başlayandan, əsas qaliblərin elanından əvvəl ön sırada əyləşən Pərvizdən mesaj aldım: “Əkrəm Əylisli Zakir Sadatlıya səs verib – 10 bal”.
Çox sevindim – “Əfqanıstan uçurumu” qalib gəlməsəydi də, ədəbiyyatda küdüng çalmış söz adamlarının Zakiri belə dəyərləndirməsi bizə böyük təsəlli olacaqdı.
…Üçüncü yer – tamamilə düşündüyüm adam idi: “Kara dayı” layiqli əsərdir…
…İkinci yer… “İlahi, təki Vahid Qazinin adı çıxaydı”.
Ucadan fikirləşmişəmmiş, çünki yanımda əyləşən gənclər dərhal səbəbini soruşdular. Dedim, Vahid Qazini Zakir Sadatlıya əsas alternativ görürəm… Oxumağa davam et
Витаутас Ландсбергис
Вахид Гази
(Из цикла «Следы памяти»)
То, что я не соглашаюсь с неискренними словами, какими бы верными они не были, исходит, видимо, от моей восточной эмоциональности. Есть те, кто соглашается с верными словами, сказанными безлюбо и даже с ненавистью. Я не из их числа. Чтобы подействовать на меня мало сказать правду, нужно еще, чтобы это было искренне. Скажите ПРАВДУ, к тому же ИСКРЕННЕ и я приму, сколь бы горьким и тяжким это не было. Будьте уверены! Oxumağa davam et
Рассказ «Елена» азербайджанского публициста Вахида Гази опубликован в журнале «Всесвит» в Украине. В своем интервью сайту «Медиа форум» Вахид Гази отметил, что в рассказе «Елена» он описал события декабря 1995 года, когда посетил столицу Украины Киев: «Моим друзьям понравилось, и поэтому рассказ был опубликован во многих журналах, газетах и сайтах. В нескольких газетах и сайтах издали также русский перевод. Затем я внес его в книгу «Следы памяти».
В прошлом году мой друг из Киева Иван Лозовой перевел «Елену» на украинский. Другой друг Эльхан Нуриев направил рассказ для художественного редактирования известному литературоведу Марии Волощак. Салим Бабуллаоглу, который имеет хорошие отношения с литературными кругами зарубежных стран, предоставил роман в журнал «Всесвит». Наконец, его опубликовали.
Общественно-политический и литературно-художественный иллюстрированный журнал «Всесвит» – журнал иностранной литературы. В переводе «Всесвит» означает «Весь мир». Журнал издается с 1925 года дважды в месяц. За 85-летний период существования журнала на его страницах было опубликовано более 500 романов, тысячи поэтических сборников, повестей и драматургических произведений, тысячи статей, эссе, репортажей, интервью авторов из 105 стран мира в переводах с 84 языков».
Родившийся в 1968 году в городе Агдам Вахид Гази окончил факультет журналистики БГУ. Работал в газетах «Адалят», «Азербайджан», Администрации Президента, в пресс-службе партии «Мусават». С 1995 года был директором Центра плюрализма «Инам».
Был издателем журналов «III Сектор», «Свободная воля», главным редактором издания «Топлум». Автор состоящей из воспоминаний об Агдаме книги «Город духов», «Следы памяти. Записи Демократии», «Чамайра – Кубинская тетрадь». Является членом Союза писателей Азербайджана и Швеции.
«Медиа форум»
Bu gün anomal şaxtaya baxmayaraq, Kiyevdə mitinqlərin davam etdirilməsiyə yanaşı ondan da xəbər tutdum ki, “Yelena” adlı hekayəm “Vsesvit” jurnalının 11-12/2013 sayında dərc olunub.
Hekayəni 1995-ci ilin dekabrında, elə bugünkü kimi soyuq bir gündə Kiyevə elədiyim səfər zamanı yaşadıqlarım əsasında uzun illər sonra yazmışdım. Dostlar bəyənmişdilər, elə buna görə də xeyli qəzet, jurnal və saytda dərc olundu. Rusca tərcüməsi bir neçə qəzet və saytda yer aldı . Sonra “Yaddaş ləpirləri” kitabıma da daxil elədim.
Ötən il kiyevli dostum İvan Lozovoy “Yelena”nı ukrayncaya çevirdi. Başqa bir dostum Elxan Nuriyev bədii redaktə üçün Ukraynanın tanınmış ədəbiyyatşünaslarından Mariya Voloşaka oxutdu. Xarici ölkələrin ədəbi dairələriylə yaxşı əlaqəsi olan Səlim Babullaoğlu hekayəni “Vsesvit” jurnalına təqdim elədi. Nəhayət, dərc olundu.
İctimai-siyasi, ədəbi-bədii, illüstrasiyalı “Vsesvit” jurnalı xarici ədəbiyyat dərcisidir. “Все́світ”, azərbaycanca “Bütün dünya” anlamını verir. İki ayda bir dəfə nəşr olunan jurnal 1925-ci ildən çıxır. İndiyədək burada 105 ölkədə yaşayıb yaradan ədəbiyyat adamının əsəri dərc olunub. 84 dildən tərcümə edilənlər arasında 500 roman da var.
Hekayənin tərcümə və dərcində əməyi olmuş bütün dostlara təşəkkür edirəm.
02.02.2014
