Ozon adamlar

Tarix: Müəllif: Vahid Qazi

Ozon adamlar

Ötən əsrin 60-cı illərində Londona mühacirət edən sovet yazıçısı Anatoli Kuznetsov yazı və müsahibələriylə aləmə səs salmışdı. Parisdə nəşr olunan “Russkaya mısl” adlı mühacir dərgisinin 25 sentyabr 1969-ci il sayındakı məqaləsində sovet yazıçılarını siyasi baxışlar üzrə kateqoriyaya bölməsi isə gərgin müzakirələrə yol açmışdı. Kuznetsov məşhur sovet şair və yazıçılarını bu cür təsnifatlandırmışdı:

 – tamamən tabe olmuşlar: “Sovet hakimiyyətinə eşq olsun!” (Şoloxov, Mixalkov, Koçetov);

 – liberal mötədillər: “Sovet hakimiyyətinə eşq olsun! Amma edilənlərin heç də hamısı əla deyil…” (Katayev, Simonov, Rojdestvenski);

 – liberal davakarlar: “Sovet hakimiyyətinə və insan simalı kommunizmə eşq olsun! Lakin məhkəməyə düşmək istəmirik” (Yevtuşenko, Voznesenski, Tvardovski);

 – müxaliflər: “Sovet hakimiyyəti uğrunda, amma son 50 ildəki kimisi yox” (Sinyavski, Daniel, Soljenitsın, Ginzburq). Oxumağa davam et →

1 oktyabrda seçki xatirələri

Tarix: Müəllif: Vahid Qazi

“3-5 halal deputat yerinə yiyə durmayıb, prezident postunamı sahib çıxacaqsınız?”

Vahid Qazi

Əksəri post-kommunist ölkələrindən olan dostlar bu gün Gürcüstanda parlament seçkilərini müşahidə edirlər. Dəfələrlə Azərbaycan, Belarus, Gürcüstan, Ukrayna, Qırğızıstanda seçkiləri birgə izləmişik. Prinsipial və peşəkardılar – 2003-cü il prezident seçkimizi unutmayanlar onları xatırlamalıdılar.

Bizim bütöv gördüyümüz gürcü demokratiyasını yarımçıq sayan gürcülər də bu gün onların prinsipiallığına ümid edə bilər!

2000-ci ildə isə parlament seçkilərini müşahidə eləmək üçün Azərbaycana gəlmişdilər. Yadıma seçki gecəsi məntəqələrdə işini başa vurub qayıdan dostların pəjmürdə halı düşür. O vaxt Gənclik tərəfdə “Yüksəl” adlı bir kafe vardı. Müşahidəçilər seçkidən sonra burada şam edir, təəssüratlarını bölüşürdülər. Proses gecə yarıyadək – sonuncu müşahidəçi gələnədək davam eləmişdi. Hamı bir ağızdan müxalifətin qalıb gəldiyini deyirdi.

Həmin gecə gördüyü saxtakarlıqlardan dəhşətə gələn bir çex dostum müxalifət liderlərindən birinə belə bir sual vermişdi: “Bizim olduğumuz bütün məntəqələrdə sizin partiya qalib gəlib, amma görürük ki, sizi parlamentə buraxmaq istəmirlər. Niyə küçələrə çıxıb haqqınızı tələb etmirsiniz?”

“3-5 deputat yerindən ötrü risk etməyə dəyməz. Biz son döyüşə, 2003-cü il prezident seçkilərinə hazırlaşacayıq”. Əslində  o öz cavabını yox, partiyanın qərarını deyirdi. Siyasətçi dostumuzun bu cavabı çexiyalı müşahidəçini çıldırıb özündən çıxarmışdı. Ağır yumruğu qeyri-ixtiyarı stola çırpılan çex az qala çığırı-çığıra deyirdi:“3-5 halal deputat yerinə yiyə durmayıb, prezident postunamı sahib çıxacaqsınız? Bu, absurddur!” Onun siyasətçi dostuyla belə danışmağa ərki çatırdı.

O bu sözləri uzaqgörən fantastik bir fəhmlə söyləmişdi – 3-5 deputat yerinə sahib durmayanlar 2003-də acı məğlubiyyətə uğradılar, 2009-da isə hətta 3-5 bələdiyyə yerinə həsrət qaldılar…

Bu gün həmin çexiyalı demokratiya fədaisi başqa dostlarla birgə Gürcüstanda parlament seçkilərini müşahidə edir.

…Mənsə Azərbaycanda demokratiyanın məğlubiyyət səbəbləri haqda düşünə-düşünə çox uzaqlara gedən fikrimin axrasınca düşmüşəm!

1 oktyabr 2012

vahidqazi.wordpress.com

Döyüşə balalar gedir

Tarix: Müəllif: Vahid Qazi

Döyüşə balalar gedir

(Nigar Yaqubluya)

Tofiq Yaqublunun müsahibəsi üç il əvvəl oğlunun mühakimə olunduğu məhkəmə binası qabağında qərar gözləyən Hikmət Hacızadəylə görüşü yadıma saldı – onunla həmin görüşün təəssüratı “Qəmli gözlərin süitası” adlı yazıya çevrilmişdi.

…Müsahibəni oxuyanda elə bildim min kilometrlərin boyundan uzanıb Tofiq bəyə əl verdim, gözlərinə baxdım, ürəyini açıb içindəki duyğuları gördüm. İlk dəfəydi… əvvəllər heç vaxt pəncərəm həbsdəki qızından nigaran qalan ata qəlbinə açılmamışdı.

…Adam öz dərdində böyüyür, müdrikləşir, insanlaşır. Nə qədər paradoksal görünsə də belədi: insan səadətə can atır, amma onu kamilləşdirən can atdığı səadət yox, böyüdən kədərdi.

…Həbsin əsl səbəbini bilmirəm, bilməyim də heç nəyi dəyişmir! Azərbaycanda məhkəmə-hüquq sistemi, siyasi rəqiblərlə davranış mədəniyyətindən Antarktidada pinqvinlərin xəbəri yoxuydu, indi onların da xəbəri var, səyyah-nazirimiz getmişdi.

…Nigarın günahkar olub-olmaması haqda düşünməyi belə absurd sayıram. Çünki Allahın əl üzüb tanrıların ümidinə buraxdığı məmləkətdə hər gün minlərlə cinayət törədilir, günahlar işlədilir –  burda cinayət və günahların hökmünü kəsənlər Allahı, Allah da hökm kəsənləri tanımır.

… “Toplum” jurnalı üçün Nigarın mübarizə dostu Günel Rəhimliyə bir sual yollamışdım: “Siyasi çevrələrdəki Azərbaycan kişisinin xanımı “dekabrist arvadı” ola bilirmi?” Cavabı beləydi: “Azərbaycan siyasətçisi Dekabristlər kimi mətin, əqidəsinə sadiq olarsa, inanıram ki, həmən siyasətçinin xanımı Dekabristlərin xanımından da sadiq və mübariz olar”.

…Nigar Yaqublunun həbsi müasir siyasi mübarizə tariximizdə yeni hadisədi, hər halda siyasi fəal xanımın bu müddətə həbsini xatırlamıram. Bu, həm də mübarizə tarixində yeni mərhələdi – qabağa gənclər çıxır, öndə gənc xanımlar gəlir.

…Döyüşə balalar gedir.

25.09.2012

 P.S.  “Nigar Yaqublunun həbsi müasir siyasi mübarizə tariximizdə yeni hadisədi, hər halda siyasi fəal xanımın bu müddətə həbsini xatırlamıram” sözlərini yazanda hələ Leyla Yunus, Xadicə İsmayılova həbs olunmamışdı. Nigarın bacısı Nərgiz vəfat etməmişdi, atası şərlənib tutulmamışdı. Bu gün Nərgizin anım günündə onun ruhuna dualar edir, Tofiq Yaqubluya səbr diləyirəm!
23 aprel 2016

Səfəvi səfillər

Tarix: Müəllif: Vahid Qazi

“Adamlar və kitablar” silsilsindən

Səfəvi səfillər

Güntay Gəncalpın “Səfəvilər” kitabı haqda

Məktəb vaxtı ilk yol “səfəvilər” sözünü “səfillər” kimi oxumuşdum. Nə qədər qəribə görünsə də, dilimin dolaşmasına səbəb Viktor Hüqonun “Səfillər” romanıydı. Bu o vaxtlar idi ki, evdə hara baxsan atamın sevimli kitabına rast gələrdin, qalın, ağır üçcildliyi hər yanda görərdin; çarpayı üstündə, divan başında, kitab rəfində.

Güntay Gəncalpın “Səfəvilər” kitabını oxuyanda uşaqlıq çağın həmin çaşması yadıma düşdü. “Səfəvilər” – “Səfillər”! Belədə tələffüzündə, hərf düzülüşündə yaxınlığı olan adi sözlərdi. Amma… Oxumağa davam et →

18 sentyabr Tanrı ərmağanı

Tarix: Müəllif: Vahid Qazi

18 sentyabr Tanrı ərmağanı

Üzeyir Hacıbəyovun doğum gününə bir yazı yazmaq istəyindəydim. Onun “Şuşa yolu” hekayətindən başlayacaqdım. Çoxdan oxumuşdum. Özünün Yevlaxda “kukuşka”dan düşüb faytonla Şuşaya getməyindən yazıb. Üzeyir bəyin faytonu Tərtər çayında ilişən kimi mənim də yazım elə ilk cümlədən tilsimə düşmüşdü, dalı gəlmirdi. “Azərbaycan tarixindən Üzeyir Hacıbəyov çıxılsa nə boyda boşluq yaranar?” kimi fikirlər xəyalımı gedər-gəlməzə elə aparmışdı ki, ta qayıdana oxşamırdı. Bu insanı anmayıb bloqumun “gündəlik”ində 18 sentyabr tarixini boş saxlamaq istəmirdim. Elə bu dəm böyük bəstəkarın həm bəstəkar, həm də publisist kimi istedadlı davamçısı dadıma çatdı. Oxumağa davam et →

15 sentyabr və Nuru Paşa: təzadlarla dolu tarix

Tarix: Müəllif: Vahid Qazi

15 sentyabr: iki fərqli tarix

Nuru Paşanın komandan olduğu Qafqaz Türk-İslam ordusunun Bakını rus-erməni hərbçilərindən azad elədiyi 15 sentyabr 1918-ci il tarixi nə qədər fəxarətə layiq, qəlbi riqqətə gətirən gündürsə, 1826-cı ilin 15 sentyabrı Azərbaycan şəhzadəsi Abbas Mirzənin Gəncəni ruslardan geri almaq uğrunda faciəli məğlubiyyəti bir o qədər ürək paralayan hadisədi. Sonuncu hadisə Əminə Pakrəvanın “Abbas Mirzə və Azərbaycan” kitabında dolğun təsvir olunub: “Abbas Mirzənin 1826-cı ildə Gəncəni ruslardan geri almaq cəhdi dəhşətli məğlubiyyətlə nəticələndi”.

                                                  Fətəli şаh оğlu Аbbаs Mirzə

Nuru Paşa: iki fərqli şəxs

1918-ci ilin 15 sentyabrında Bakını xilas edən ordunun önündə olanda da, 1920-ci ilin 28 aprelində Bakıya girən işğalçı XI Qızıl Ordunun qabağında gələndə də Nuru Paşa təmsil elədiyi dövlətə sadiq idi. Həmidə xanım Cavanşır “Xatirələrim”də belə yazır: “Aprelin sonlarında söhbət gəzdi ki, bolşeviklər döyüşsüz Bakıya giriblər. Bu, bizi təəccübləndirmədi. Mirzə Cəlil poçtu götürmək və evə lazım olan ərzağı almaq üçün tez-tez Ağdama gedirdi. Orada Bakıdan gələnlərdən öyrənmişdi ki, bolşevikləri Azərbaycana türklərin nümayəndələri gətirmişlər. Onlardan biri də ünlü Ənvər paşanın qardaşı Nuru paşadır… Nuru paşa hər yerdə xalq toplantısı çağıraraq bolşevikləri mədh edən nitqlər söyləyirdi. Mirzə Cəlil onunla Ağdamda tanış olmuşdu… kəndə dincəlməyə dəvət edir və onlar birlikdə gəlirlər”.

                                     Nuru paşa və Qafqaz Türk-İslam ordusu

Unutmayasan, nəticə çıxara biləsən, zaman tarixi anlamağa ən uğurlu vasitədi.

15 sentyabrımız mübarək!

15 sentyabr 2012

Irena

Tarix: Müəllif: Vahid Qazi

Irena gozel

 Irena

By Vahid Gazi

On September 12, 1998, when opposition activists’ “Freedom!” chanting in the streets of Baku overwhelmed fearsome noises of the police, I was assuredly telling her that liberation nature of our soul has not broken, yet.Irena mikrafon

Knowing that main events will take place there, I had parked my car in front of the National Bank’s old building.

The crowd was like a sea wave; it was moving back and forth. We were getting into car during police stormed, and when a wave of protesters was moving forward we were taking photos from the tops of cars. Unfortunately, now I don’t have any of those photos, otherwise I would have posted them, which would be appropriate. Oxumağa davam et →

İrena

Tarix: Müəllif: Vahid Qazi

“Adamlar və kitablar” silsiləsindən

Irena Lasota

 

İrena

1998-ci ilin 12 sentyabrında müxalif fəalların Bakı küçələrində “Azadlıq!” hayqırtısı polisin vahiməli uğultusunu batıranda mən ona azadlıq ruhumuzun hələ qırılmadığını inamla söyləyirdim.

Əsas hadisələrin orada cərəyan edəcəyini bildiyimdən maşını Milli Bankın köhnə binasıyla üzbəüz saxlamışdım. Oxumağa davam et →

Acalovun əcəli

Tarix: Müəllif: Vahid Qazi

Acalovun əcəli

(Aydın Acalova həsr olunur)

Aydın Acalovla çox situasiyalarda bir yerdə olmuşam: dinc yürüşdə, icazəsiz mitinqdə, xarici səfərdə, qatarda, süfrə başında və s. Xoşbəxt olması üçün qatar kupesindəki balaca süfrəyə sığacaq qədər səmimi ünsiyyət bəs idi. Gör Azərbaycan boyda yerin xoşbəxtliyi neylərdi onu…

Buludlar cürbəcürdü: yaxından keçəni var, bir anda yağıb boşalır; özü üçün axanı var, kölgəsiz filan. Biri də var –  yerin-göyün nəmini çəkən uzaq mənzilli buludlar. Xalqın qəmini çəkənlər də belədi, yolun uzağıdı qismətləri.

Yadımda xoş sürprizləriylə qalacaq. Sonuncu sürprizi xoş olmadı amma.

Allah özünü rəhmətə qovuşdursun, istəklərini mənzil başına çatdırsın!

Budapeşt türməsindən zəng

Tarix: Müəllif: Vahid Qazi

Budapeşt türməsindən zəng

Ramil Səfərova

Ötən həftə Ramil Səfərov zəng eləmişdi. Həbsxanada kitablarımı oxuyubmuş. Elə buna görə zəng edib. 3 dəqiqəlik söhbətdə elə bildim 30 ilin tanışıyıq. Səs tembri həyasının, sözləri intellektinin böyüklüyündən xəbər verirdi. Anladığım qədər ən çox bəyəndiyi “Çamayra. Kuba dəftəri” olub. Diqqətinə heyran qaldım!

Tərcümə elədiyi “Pal küçəsinin oğlanları” əsərini oxuyandan sonra əvvəlki facebook səhifəmdə bu sözləri yazmışdım: “Azadlıqda olub məhbus ömrü yaşayanlar üçün ömürlük həbsə məhkum bir insandakı azadlıq eşqi Hadisə deyilmi?” Suala indi cavab aldım: “Hadisəymiş!”

Sabahdan ömrünün 35-ci ilinə başlayacaq. 9 ili qərib ölkənin həbsxanasında keçən ömrün.

Doğum gününü təbrik edirəm! Bir gün azad olacaqsan. Bunu arzulayıram, buna inanıram! Bilirəm, ona əli çatan, kitablarımı ona aparan Dostum bu yazını da oxuyacaq, arzu və inamımı ona deyəcək.

Vahid Qazi

24 avqust 2012

Burserid, İsveç