Əsərini kommunist partiyasına qurban edən yazıçı

Əsərini kommunist partiyasına qurban edən yazıçı

Yozef Matskeviç tanınmış polyak yazıçı-publisistidir. 1902-ci ildə Peterburqda doğulub. Beş yaşında ailəsi Vilnaya (indiki Vilnüs – o zaman Polşanın tərkibindəydi) köçür. Üç il sonra Yozef burada gimnaziyaya daxil olur. 1915-ci ildə almanlar Vilnanı tutur və gimnaziya Moskvaya köçürülür. 1919-cu ildə hələ 17 yaşı tamam olmamış Matskeviç bolşeviklərlə savaşa yollanır. 1920-ci ildə Varşava Universitetinə girir, ancaq təhsilini Vilnada başa vurur.

1939-cu ilə qədər qardaşının nəşr etdiyi «Slovo» qəzetində çalışan Yozef sovet işğalı, ardınca alman qəsbi nəticəsində fəal jurnalistikadan bir qədər uzaqlaşır və ağır illər keçirir. 1944-cü ildə təkrar sovet işğalından ehtiyatlanaraq Varşavaya gedir. Bir il sonra Polşanı da tərk edərək Romaya, 1947-ci ildə isə Londona köçür. Matskeviçin son dayanacağı 1955-ci ildə köçdüyü Münhen olur, burada o, ömrünün sonuna qədər (1985) yaşayır. Uzun illər bolşevizmin və faşizmin qanlı cinayətlərini tədqiq edən yazıları müxtəlif ölkələrdə nəşr olunan mühacir dərgilərində çap olunur. Sovet işğalından sonrakı Litvadan bəhs edən «Heç yana aparmayan yol», müttəfiqlər tərəfindən Sovet İttifaqına qaytarılan kazakların faciəli həyatından danışan «Kontra», kommunizmin dünyaya yayılma səbəblərini analiz edən «Təxribatın qələbəsi», «Vatikan qızıl ulduzun kölgəsi altında» və çox sayda digər romanların müəllifidir.

Bütün həyatı ağır iztirablarda, təqiblər altında ölkələr dəyişməkdə, maddi ehtiyacda keçən Matskeviç yazıçı-publisist kimi hər zaman sözün düzünü deməyi (özü də bütün çılpaqlığıyla) üstün tutub, bəşəri dəyərləri, fundamental azadlıqları təbliğ edib. Həyat onu çox sınaqlara çəksə də, nə polyak millətçiliyi, nə alman faşizmi, nə də rus bolşevizmi onun ruhunu sındıra bilib. Ünlü publisistin nəhəng sovet yazıçısı Mixail Şoloxova ünvanladığı məktub bu əyilməzliyə parlaq nümunədir. Onun bu məktubu yalan və mütiliyə dözməyən vicdanın çığırtısıdır. Bu məktub Londonda çıxan mühacir nəşrlərdən birində – «Vyadomosti» qəzetində  çıxıb. Düz əlli il bundan əvvəl. Amma bu gün də bizim kimi cəmiyyətlərdə – haramla halalın, düzlüklə əyriliyin, yalanla doğrunun, mütiliklə ləyaqətin üz-üzə durduğu məmləkətlərdə aktuallığını saxlayır.

Məktubda Şoloxovun dünya incisi “Sakit Don”u sosialist realizmi əsasınsa yeni redaktədə nəşr etməsi İbrahim peyğəmbərin İsmayıl qurbanına bənzədilir. Qurban bayramında yadıma düşdü, dedim siz də oxuyun. Paralellər axtarmaq, nəticə çıxarmaq sizin öhdənizdədir, möhtərəm oxucu…

Vahid Qazi

ŞOLOXOVA MƏKTUB

Çox hörmətli Mixail Aleksandroviç!  Oxumağa davam et

Susmaq hüququ

  Susmaq hüququ

Sözün qüdrətini atomun gücü ilə eyniləşdirənlərin sözünü qəribçiliyə salmaq lazım deyil. Səmavi dinlər, müqəddəs kitablar da sözü Allah qədər uca tuturlar. Elə adam da azad sözü dilə gətirməyilə dəyər qazanır, hörmətə minir. Bəlkə də elə buna görədir ki, bütün avtoritar hakimiyyətlərin azad adamlara münasibəti divin hər an sına biləcək, canının saxlandığı şüşəyə münasibəti kimidir.

Bu hakimiyyətlər azad sözün kökünü mikrob kimi kəsməyi cəmiyyətin “dirilik suyu” hesab edir. Totalitar rejim söz azadlığının düşmənidir, burada istədiyini yazmaq, danışmaq, çap etdirmək mümkün deyil. Yalnız sənə icazə verilən haqda yaza və danışa bilərsən. Tarixin bütün dönəmlərində, bütün diktaturalarda, bütün üzdəniraq “izm”lərdə belə olub. Oxumağa davam et