Aylıq arxivlər: Aprel 2015

Genocide – a modern political game

Tarix: Müəllif: Vahid Qazi

genosid 2

Genocide – a modern political game

From article“Playing Baseball On The Chessboard: Thoughts About Genocide”

By Vahid Qazi

On 4 March 2010, the International Relations Committee of the US Congress House of Representatives passed a resolution to officially recognize the policy of the Ottoman Empire in 1915 towards Armenians as ‘genocide’. Despite all the efforts of Turkey, the US Congress took this step. The process may be suspended at the next stage, but this will hardly change anything. What Zbigniew Brzezinski described as the ‘chess game’ of politics has long been under way. Oxumağa davam et →

Геноцид – правило современной политической игры

Tarix: Müəllif: Vahid Qazi

genosid

Геноцид – правило современной политической игры

Из статьи «Бейсбол на шахматной доске: Размышления о геноциде»

 4-го марта 2010 года комитет по внешним связям Палаты Представителей Конгресса США, принял постановление, официально признав политику, проводимую в Османской империи против армян в 1915 году, армянским геноцидом. Данный шаг был предпринят в Конгрессе США вопреки всем усилиям Турции, возможно, на следующем этапе данный процесс будет приостановлен, но в принципе, это ничего не меняет. «Шахматная» игра в политику Збигнева Бжезинского начата давно. Oxumağa davam et →

Ağalar Məmmədovun “Aşma” kitabı haqda bir neçə kəlmə

Tarix: Müəllif: Vahid Qazi

agalar memmedov

Aşılası aşılmazlar

(Ağalar Məmmədovun “Aşma” kitabı haqda bir neçə kəlmə)

Fikir adamlarını tanımaq, duymaq üçün görüşməyə, yaxınlıq, dostluq eləməyə, sən deyən, elə də ehtiyac yoxdu. Hərçənd beləsiylə dost olmağı demirəm heç, bir zamanda yaşamağın özü böyük şansdı. Eləcə uzaqdan-uzağa da tanıya bilirsən, görmədən, eşitmədən. Səni onun özüylə dostluqdan çox fikirləriylə tanışlıq maraqlandırır. Bu minvalla lap tarixin o üzündəki, məsələn, Plantonla, Nitşeylə, canım sənə desin, Buddhanın özüylə də dost ola bilərsən. Nə olsun, bu “dostluq” birtərəflidir?!

Filosof Ağalar Məmmədovu isə görmüşəm, səhv etmirəmsə, cəmi bir dəfə görüşmüşük, “Toplum” jurnalı üçün xahiş elədiyim yazını gətirmişdi. Bakının indi qeybə çəkilən çayxanalarının birində oturub söhbət eləmişdik. Söhbəti də yazıları kimi cəzbedciydi. Yazılarında göründüyü kimiydi.

Məqalələrindən bir kitab bağladığını eşidəndə yazıb mənə də bir nüsxə göndərməsini xahiş elədim. “Aşma” mənim Ağalar Məmmədovun fikirləriylə ilk hərtərəfli tanışlığım oldu. Kitabı oxudum və yəqin elədim ki, bu, bir dəfəyə oxuyub rəfə qoyulası kitablardan deyil. Həmin gün feysbukda belə bir status paylaşdım: “Müasir fəlsəfi fikrimizin öncülü Ağalar Məmmədovun “Aşma”sı Ramiz Rövşənin “Nəfəs”i kimidir. Stol üstündə, ələyaxın saxlanası kitabdır. Günün istənilən saatında, ovqatın hər halında oxunası kitabdır. Oxuduqca səni özünə indiyəcən görmədiyin bucaqdan göstərən kitabdır. Səni sənə tanıdan kitabdır. Son illərdə aldığım ən dəyərli hədiyyələrdən biridir. Göndərən də, çatdıran da sağ olsun!”

***

Kitabda müəllifin müxtəlif mövzuları əhatə edən yazıları cəmlənib. O, fəlsəfə, mədəniyyət, milli xarakter, dil, din, əxlaq, adət, ənənə, azadlıq, insan haqqı, cəmiyyət, dövlət, siyasət və daha neçə-neçə sözün arxa qapılarını öz açarıyla açır. Onlara çoxunun görmədiyi bucaqdan işıq tutur. Bu esse, hekayə, məqalə və müsahibələr bir şəklin puzzle parçaları deyil, hər birinin öz mənzərəsi var. Amma bununla belə həm də bütöv mozaikanın müxtəlif naxışlarıdı. Bu hissələri toplayanda – puzzle hazır olanda – qarşında bir filosofun “zaman” və “insan” rənglərindən çəkdiyi tablonu görürsən.

asma

Ağalar Məmmədovun fərqliliyi ondadır ki, o, sovet fəlsəfi məktəbinin ideolojisinə yoluxmayıb. Bu onun düşüncə və analiz tərzindən görünür. Düşüncələri ideologiyasızdır, azaddır, kompleksizdir.

İstər sovet dönəmində, istərsə də sonra Axundov, Zərdabi kimi fikir adamlarımız haqda nə qədər monoqrafiyalar, publisistik məqalələr yazılıb. Amma “Aşma”da onlara fərqli baxış görürük. A. Məmmədov Axundov və Zərdabiyə Qərb rasionallığının Azərbaycan kulturuna daxil edilməsinin cığıraçanları kimi baxır. Bu missiyanı “Azərbaycanı ərəb-fars islami kultura məkanından çıxarmaq layihəsi” adlandırır. Özünü bu missiyanın davamçısı sayan Ağalar bəy, öz “genişləndirilmiş Axundov layihəsini” təklif edir.

Ağalar Məmmədov oxucusunu qəliz suallarla baş-başa qoyub getmir, onu idrak söhbətinə çəkir: mətnlərini sual-düşüncə-cavab trayektoriyası üzrə qurur.

Kitabda oturuşmuş adət, əsrlərlə formalaşan ənənə, milli kod və hətta məşhur insan tipləri haqda diaqnostik arayışlar var. İlkin maarifçilərimizdən üzü bəri bu günün tənqidçi-maarifçi yazarlarına qədər milli xarakterimiz haqda xeyli belə rəylər oxumuşuq. Ağalar Məmmədovu hamıdan fərqləndirən onun problemin daha dərin qatlarına baxmağa cəhd eləməsidir. Tibb diliylə desək, o, xalqın mental özəlliklərinə Qərbin və Uzaq Şərqin müasir texnoloji aparatları (əxlaq fəlsəfəsi) ilə baxır, analiz edir, rəy yazır.

İnsanı daim daxili gərginlikdə saxlayan bu günün qaçhaqaç, qovhaqovlu ölüm-dirim marafonundan çıxarıb, kütləvi psixoz duruma, anomaliyaya kənardan baxmaq şansı verməsi filosofun insana nəfəs dərmək, sakitləşmək üçün təklif etdiyi məqamdı: “Mən birinci ikinciyəm. İkinciliyi seçməklə mən mübarizəsizliyimi elan edirəm. Mən öz qələbəmi belə qazanıram, özümü əsas yerə rəqib saymadan. Məndən birinci olmaq istəyənə, birinci elə mən özüm qalxıb, istədiyi yeri ona verirəm.”

“Aşma” suallarla doludur, məsələn, “Aydınlığın səbəbi günəşdir, bəs Qaranlığınkı nədir?” sualı kimi. Amma müəllif sual verib qaçmır, oxucunu fikir xaosunda tək qoymur. Sualın cavabını da verir: “Qaranlığın günəş kimi bir səbəbkarı olmadığı üçün, aydınlıq qalıcı, Qaranlıq ötəri hal sayılıb. Əslində isə günəş dünyanı işıqlandırır, dünya özü Qaranlıqdır”.

Uzun zamandı davam edən “sivilizasiyaların toqquşması” mübahisə-müzakirəsinə onun baxışı da maraqlıdır. Sentimental Şərq və intellektual Qərb bölgüsü düşündürcüdür: “Şərq əxlaqda Allahı, azadlıqda iblis nəfsini gördüyü halda, Qərb birincidə zərurəti, ikincidə insan idrakını görüb. Şərq inanmağı və inandırmağı xoşlayır, Qərb anlamağı və əsaslandırmağı”.

Ağalar Məmmədovu dini aspektdən qınayanları bəlkə də anlamaq olar. Amma belə səmimi möminlərə onu deyim ki, mən “Aşma”da “dinsiz” Ağalar Məmmədov görsəm də “allahsız” Ağalar Məmmədov görmədim. Allahsız dindarları isə başa düşmək həqiqətən çətindir!

Niyə müsəlman ölkələrində aclıq, səfalət, müharibə, ədalətsizlik hökm sürür? Bunun qaynağı nədir? Kitabda belə bir çətin və ağır suala cavab tapmağa cəsarətli və fikrimcə uğurlu cəhdlər var.

Müasir Azərbaycan fəlsəfi fikrinin ən öndəgedər nümayəndələrindən biri, bəlkə də birincisi (ictimai şüura təsirini nəzərə alaraq bu qənaətə gəlirəm) olan Ağalar Məmmədovun boynuna düşən yük daha ağırdı.  “Rus Əhməd” maarifçiliyinin hələ də bitmədiyi, əksinə, yenidən ciddi ehtiyaca çevrildiyi bir zamanda onun kimi “tək”lərin görəcəyi iş QHT birlikləri, partiya koalisiyalarının görəcəyi işdən daha zəruri, taleyüklü və təsirlidir. Bu yol nə qədər “düzxətli” yox, “dolayı” olub uzansa da gedilməlidir.

Filosofların taleyi belədi – sağlığında kütlə onları tanımaz, tanıyan sosial-siyasi institutlarsa sevməzlər. Şərq mentallı bizlər isə bizimlə olmayanacan nəinki sevmərik, hətta daş-qalaq edərik. Ağalar Məmmədovu iqtidar da, müxalifət də elə “bizimlə deyil”ə görə sevmir. Çünki o, onların görünməyən yerlərini görür və göstərir, ayıbını göstərirmiş kimi. Onun hələ beş il əvvəl müxalifətə yönəlik çağırışlarını oxuyuram və belə başa düşürəm ki, o çağırışlar havadadı, hələ də gedib ünvanına çatmayıb.

Ağalar Məmmədov Bakının ən böyük universitet auditoriyalarında tələbələrdən gələcəyin zəka sahiblərini yetişdirə bilərdi. Hər xalqın ən dəyərli neməti onun zəkalı adamları deyilmi?

Nisşenin üstinsan təlimiylə deyəsi olsaq, o, ölkənin üç-beş üstmüəəlimindən biriydi. Müəllimini ölkədən qovan cəmiyyət cəhalət dumanına məhkumdur!

Kitabda sonuncu dərsini dinmədən, susaraq deyən Buddadan nümunə gətirilir: “Ən sonuncu həqiqəti dillə demək olmur”. Düşünürəm ki, Ağalar Məmmədovun öz həqiqətini “susma”sına hələ xeyli zamanı var. Bu gün o, köşə yazısı, qəzet məqaləsi üçün yaşının nə qədər “qoca” vaxtındadırsa, böyük fəlsəfi traktatlar yazmaq üçün də yaşının o qədər oğlan çağındadır.

Axundovdan başlayan Azərbaycan fəlsəfi fikrini davam etdirmək və ötürmək – aşılmaz görünən aşılasılarımızın çoxluğna, ona olanlara və olacaqlara rəğmən – Ağalar Məmmədovun missiyasıdır! “Aşma”dan anladım ki, o, bunu bilir!

Vahid Qazi

Aprel 2015, İsveç

Dərc olundu:

http://kulis.lent.az/news/12430

http://www.medianews.az/2015/04/22/agalar-memmedovun-asma-kitabi-haqda-bir-nece-kelme/

http://kultura.az/articles.php?item_id=20150423011248289&sec_id=60

Смерть с миссией спасения – Лех Качиньский

Tarix: Müəllif: Vahid Qazi

kaczynski_lech_i_inny

Смерть с миссией спасения

(Светлой памяти Президента Польши Леха Качиньского)

Я был потрясен случившейся на прошлой неделе трагедией в Киргизии, превратившей в кровавое море родину многих моих любимых друзей. К тому же тех друзей, которые неоднократно доказывали готовность пожертвовать жизнью ради этой страны. Я был свидетелем их сверхчеловеческих стараний посадить древо свободы на своей родине. А теперь становлюсь свидетелем того, как хрустят их растоптанные мечты.

Не успела осесть пыль недоброй вести из Киргизии, как весть о смерти президента Польши нависла надо всем как туман, шокировала весь мир. Его самолет попал в катастрофу близ Катыни, где покоятся останки тысяч польских офицеров. Президент Лех Качиньски отправлялся возложить венок на могилу, выкопанную по отданному 70 лет тому назад приказу, но вместо этого отдал жизнь.

До того, как приступить к этой статье, я успел посмотреть привезенный из Польши два года назад фильм «Катынь». Я не понимал по-польски ничего за исключением нескольких общеславянских слов, но фильм понял полностью. В тот же вечер заново просмотрев фильм на одном из российских телеканалов, я увидел, что понял суть по прежнему просмотру верно. Этому есть одно объяснение: радость бывает разная, а вот горести и несчастья изъясняются на одном языке.

***

Я нашел на карте Катынь. Затем Бишкек. Взгляд невольно остановился на городе между ними, чье название было написано самыми большими буквами – МОСКВА…

***

Нас с Лехом Качиньским познакомила в 2005-ом году Ирена Ласота. Мы тоже присоединились к выставке, организованной городской мэрией. Мэр Варшавы был одним из наиболее реальных кандидатов на пост президента. Польские друзья смотрели на него с надеждой, говорили, что в случае его победы пройдут серьезные реформы как во внутренней, так и во внешней политике Польшы. Он был похож на улыбчивого, шутящего со всеми, искреннего человека. В отличие от нас – людей восточных, житель Запада, и в особенности политик постоянно улыбается, старается выглядеть дружелюбно, тем более в предверии выборов. Мое скептическое отношение к политикам наверное продиктовано тем, что я гражданин посткоммунистической страны, всё еще не установившей желанную демократию. А друзья настаивали на том, что он особенный политик, идеалист, который прошел с незапятнанной репутацией сквозь годы «Солидарности», одним словом «наш человек». Кому еше кроме друзей я мог бы поверить?! В тот год его избрали президентом, в последующие годы он подтвердил сказанное друзьями и заставил их гордиться.

alg-crash-russia-jpg

***

В Европе вряд ли найдется другой такой испытавшей беды страны, как Польша. Веками чужие войска пересекали ее с востока на запад, с запада на восток, дробили, делили, держали в плену, уничтожали граждан и интеллигенцию, равняли с землей города. Однако никому не удалось сломить польский дух, наоборот воля этого народа закалилась как сталь, заняла передний край борьбы с фашизмом и коммунизмом, стала маяком свободы многих других народов. Сохранить свое человеколюбие даже после стольких мучений (я не встречал там ультранациональных сил, охвативших ныне страны Европы и даже не слышал о них), не питая ненависти к своим мучителям выказать смелость на пути чаяний Павла II, сказавшего «Европа должна дышать обоими легкими» – это феноменальное событие, миссия сострадания…

***

Наверно, пресса еще долго будет писать о тысяче предполагаемых версий этой авиакатастрофы. Столько же сомнений на долгие годы угнездится в сердцах. В мире живет столько «состарившихся» сомнений и подозрений: Моцартовское подозрение «ходит с клюкой, согнувшись в три погибели»; смерть Кеннеди еще «свежа» на вид, гильза от пули, пущенной Агджаном в Папу, еще не остыла. Подозрения по поводу первой Катыни длились 70 лет. Рассеется ли за 70 лет туман подозрения над второй Катынью?

Российская диссидентка Валерия Новодворская убеждена, что «Лех Качиньский расплачивается за поддержку Грузии, героический визит в Тбилиси, выделения мест и стипендий в университетах белорусским студентам, предоставленный чеченским беженцам и сайтам кров, обвинения в адрес Ярузельского, антисоветскую и антикоммунистическую деятельность, ориентацию на Запад, фильм «Катынь», связанные с Катынью вопросы и активность в НАТО».

Он показал всем место Польши в объединенной Европе. Подтвердил ее статус и миссию в Восточной Европе.

***

Лех Качиньский отправился вместе с супругой и группой польской элиты, состоящей из военных, политиков, деятелей науки и культуры освободить стонущие годами души тысяч соплеменников, заблудившихся в лесу той страны, которая доставила столько мук его родине. Он попал в воронку радости, образованную от столпотворения свободы заключенными в оковы душами, прождавшими 70 лет в тоске. Отдав в качестве залога собственную душу, он вызволил из плена армию душ – пламенных сердец, светлых голов своего народа. И отправил их в Польшу, проживающую лучшие свои времена за последние 200 лет.

…Катынь все еще остается лагерем душ на западе России. И продолжит оставаться до тех пор, пока не придет новый спаситель.

Вахид Гази

15 апреля 2010-го года     

http://musavat.com/news/kolumnisti/smert-s-missiey-spaseniya_258693.html

http://minval.az/author/694