Filoloq Məti Osmanoğlu ”Oginskinin melodiyası” haqda

meti osmanoglu

Filoloq Məti Osmanoğlu ”Oginskinin melodiyası” haqda

Məşhur melodiyaların bədii sözlə ifadəsi, melodiya üstündə söz yazılması təzə hadisə deyil: bunun, məsələn, “Sebastian Baxın 1 nömrəli do-minor konserti” (Nazim Hikmət), “İlk simfoniya”, “Segah” (Əli Kərim), “Bayatı Şiraz” (Yusif Səmədoğlu) və s. kimi hamımıza tanış klassik nümunələri var. Vahid Qazinin qələmə aldığı “Oginskinin melodiyası” hekayəsində də musiqinin bədii sözlə ifadəsinə oxşar yanaşma var və Vahid öz içində səslənən musiqinin maraqlı bir hekayəsini yaratmağa müvəffəq olub.

Hekayə Avropada yaşayan, yavaş-yavaş həyatına və düşüncələrinə Qərbin qürubu  çökməkdə olan azərbaycanlının özünə qapalı iç dünyasının səsli, sözlü mənzərəsini əks etdirir. Azərbaycandan – Şərq mədəniyyətindən qopub İsveçin minə yaxın əhalisi olan sakit Bürserid qəsəbəsinə, tipik xrisitian mədəniyyəti mühitinə düşən insanın içindəki qərbləşmə və qəribləşmə musiqinin melodiyaları ilə təqdim olunur. Yeni zamanın və mühitin yetirməsi olan, kilsədəki pianoda məşq edən övladları ondan dinlədiyi melodiyalar barədə düşüncələrinii yazmağı xahiş edilər. O hər musiqi parçasına (məncə, musiqi əsərlərinin siyahısı çox uzun verilib…) bir anım, bir ifadə yazır. Mixail Oginskinin “Farewell to Homeland»  polonezinin adının qarşısını isə boş qoyur…

Rolan Bartın “Müəllifin ölümü” essesinə istinadən, mənə etiraz edənlər olacaq: ancaq “Oginskinin melodiyasın”ndakı Müəllif amilini gözardına vurmaq heç mümkün deyil. Vahid Qazi taleyi qürbətə bağlanmış yeni ictimai təbəqənin bədii obrazının xırda bir detalı arxasında dolğun qəriblik obrazı yaradıb.

Hekayədə məni təsirləndirən maraqlı bir detal da Oginskinin əsərinin adının tərcüməsi ilə bağlıdır: əsərin adı həm ingiliscə, həm də rusca “Əlvida, vətən” mənasını verir. Bu adı “Vətəndən ayrılma” kimi təqdim edən mühacir Müəllifin hələ vətənə əlvida deməyə dili gəlmir. Bu, çox dramatik məqamdır…

Zənnimcə, Vahid Qazinin bu hekayəsi məzmununa və daşıdığı poetik enerjisinə görə müasir mühacirət ədəbiyyatımızın maraqlı bir nümunəsi kimi yadda qalacaq.

Məti Osmanoğlu

“Ulduz” jurnalının 2014-cü il, avqust sayına həsr olunmuş “Axtarışların yolayrıcında” məqaləsindən

Kult.az

Anar Mahmudoğlunun MKM haqda yazısı

anar_nifteliyev
Anar Mahmudoğlu

Dünən gözəl bir gün yaşadım… 

Etiraf edək ki, MKM-in ilk müsabiqəsində kimlərinsə piar xidməti ilə müəyyənləşən qalib birmənalı qarşılanmamışdı. Gözlənilməz nəticə – Qaraqanın qalibiyyəti – hətta “milli” adına iddia edən bu müsibiqəyə inamsızlıq yaratmışdı: burdakı seçkilərin Azərbaycanın ictimai-siyasi həyatındakı “seçkilərdən” qətiyyən fərqlənmədiyi ortaya qoyulmuşdu.

Ancaq növbəti il hər şey dəyişdi; Pərvizin “Yad dildə” romanı qalib gəldi və MKM-in missiyası qabarıqlığı ilə göründü: məlum oldu ki, bu müsabiqədə ilk uğursuzluqdan nəticə çıxarılıb, ədalətli seçim imkanları genişlənib, sözün və söz adamlarının himayəsinə başlanılıb.

Zakir Sadatlının “Əfqanıstan uçurumu” romanının MKM-ə təqdim edilməsi istəyi də buna görə yarandı: israr etdim, Zakirə müsabiqənin ədalətli olacağına inanması üçün “Yad dildə”ni misal gətirdim və… uzun-uzadı təkidlərimdən sonra razılığını aldım. Hətta həkimlərin Zakiri kompüterdən uzaq tutması prinsipinə də “əməl elədik” (bu “bəhanəni” Zakirdən aldıq), “Əfqanıstan uçurumu”nu MKM-ə mən göndərdim…

İnamımı hər dəfə özünə deyirdim. Gülürdü, kimlərin və hansı əsərlərin olduğunu, müqayisə edib-etmədiyimi soruşurdu. Nə bilirdim ki? Hələ proses gedirdi, 20-lik belə açıqlanmamışdı.

Fevralın 5-dən, Zakirin bizə “əlvida” deməsindən sonra 20-lik elan olundu. 20-liyə düşən kitabları oxudum və tam əmin oldum: ədalətli seçim olacağı təqdirdə “Əfqanıstan uçurumu”nun qalib gələcəyinə heç bir şübhə ola bilməz!

Məni ən çox narahat edən məqam MKM-in münsiflərindən olan Rəşad Məcidin bir neçə gün əvvəlki müsahibəsi idi. Münasibətini ortaya qoymuşdu və ən layiqli əsəri – “Əfqanıstan uçurumu”nu – ədalətsizcəsinə tənqid etmişdi. Münsiflər kifayət qədər nüfuzlu şəxslərdir və onların əsərləri oxuyacaqları təqdirdə Zakir Sadatlını qalib görəcəklərinə inanmamaq üçün heç bir əsasım yox idi. Çünki peşəkar ədəbiyyatçı kimi “Əfqanıstan uçurumu”na, münsiflərin böyük əksəriyyətinin isə ədalətinə güvənirdim. Amma ilk müsabiqədə olduğu kimi, əgər əsərləri münsiflər oxumasaydılar və kiminsə rəyinə etibar edib, səs versəydilər, onda necə?

Dünən MKM-in tədbirinə gedəndə də dostlara xəbər eləmədim: hamımız orda olsaydıq və Sözün məğlub olduğunu görsəydik, ovqatımız necə olacaqdı? Bir-birimizin üzünə necə baxacaqdıq? Zakir Sadatlıdan sonra onun sözünün qeyrətini çəkə bilmədiyimizə görə utanmayacaqdıqmı?

Təkcə Pərvizlə zəngləşdik; o, MKM-in münsiflərindən olduğu üçün onsuz da getməliydi.

Tədbir başlayandan, əsas qaliblərin elanından əvvəl ön sırada əyləşən Pərvizdən mesaj aldım: “Əkrəm Əylisli Zakir Sadatlıya səs verib – 10 bal”.

Çox sevindim – “Əfqanıstan uçurumu” qalib gəlməsəydi də, ədəbiyyatda küdüng çalmış söz adamlarının Zakiri belə dəyərləndirməsi bizə böyük təsəlli olacaqdı.

…Üçüncü yer – tamamilə düşündüyüm adam idi: “Kara dayı” layiqli əsərdir…

…İkinci yer… “İlahi, təki Vahid Qazinin adı çıxaydı”.

Ucadan fikirləşmişəmmiş, çünki yanımda əyləşən gənclər dərhal səbəbini soruşdular. Dedim, Vahid Qazini Zakir Sadatlıya əsas alternativ görürəm… Oxumağa davam et

En världsvan författare med förankring i samtiden

Alireza-Ardebili

Ali Rza Ardabili

Vahid Qazi, en världsvan författare med förankring i samtiden

 

Anteckningar om Kuba:

Camayra rusBoken börjar med ett förord av den namnkunnige sovjetiska och  azerbajdzjanska författaren Rustam Ibragimbekov. Ibragimbekov lovordar boken som ett bevis för den senaste generationen sovjetmänniskor strävan efter demokrati och dess totala avståndstagande av alla former av totalitarism. Alla de tio berättelserna berättas av berättarjaget. Vi läser om författarens kontakter med kubanska dissidenter i Kuba och hans brevväxlingar med dem. Man får skåda det totalitära kubanska samhället med den postsovjetiska människans ögon som inte för länge sedan har haft sin egna erfarenhet av ett sådant. Frågor om förtrycket från en polisstats sida, människors strävan till frihet och mellantinget mellan förtryck och demokrati i form av de nya postkommunistiska stater behandlas i varenda sida av boken.

Berättaren använder sig av ett modernt språk och vass berättarteknik där han beskriver sina aktörers upplevelser med minsta möjliga ord och lämnar utrymme till läsarens egna tolkningar och fantasiförmåga. Den avancerade berättarkonsten gör frågan om berättelsernas autencitet ointressant. Man kan till och med säga att bokens litterära värde skulle öka om det hela handlade om påhittade historier och saknade samband med författarens förstahandserfarenhet.

Författaren bygger en bro i sina tankar och funderingar mellan Baku, Havana, Moskva och hela västvärlden och inför en ny dimension i den globala världens pågående diskussioner om frihet och demokrati. Hans plats i den nya världens heta debatter känns given och naturlig. 

Democracy stores:

 Yaddas lepirleri 1Förordet till den här boken är undertecknat av Pr. Jamil Hasanli, en känd historiker som är en av de få forskare som haft tillgång till den azerbajdzjanska delen av de sovjetiska arkiven och publicerat en del böcker om de mörka åren på olika språk. I den här boken påminner Vahid Qazis stil mycket om en briljant berättartradition under guldåldern i Azerbajdzjans litteraturhistoria kring förra sekelskiftet. Som exempel kan man nämna en kort essä där vi läser om författarens observationer i samband med hans uppdrag som valobservatör i ett kommunalt val under 1999 i Baku. (Sidorna 40-43) I tre sidor läser vi en berättelse om de praktiska problemen i en ny demokrati där val, det fria ordet, fri rörlighet, friheten att ta kontakt med den fria världen och till och med en stark internationell närvaro av valobservatörer blandas ihop och möter seglivade kvarlevor av det gamla korrupta systemet som överlevt de stora omvälvningarna i Sovjetunionen och Azerbajdzjan.

I en annan intressant essä i den här boken med titeln ”Rätten att tiga” (Sidorna 114-118) utvecklar författaren sina tankar om en grundläggande del av de mänskliga rättigheterna nämligen ”rätten att tiga”. Här tar han upp en av de mörkaste sidorna av de totalitära regimer som tvingar skrämda människor att bryta sin tystnad för att bekräfta regimens lögner.

Själens stad:oblowka I

Den kände poeten Ramis Rovshan har skrivit förordet till den här boken. Den här boken är ämnad att i första hand beskriva nära en miljon azerbajdzjanska människor som var tvungna att lämna sina hem under den väpnade konflikten mellan Armenien och Azerbajdzjan i början på 90-talet. Författaren drar sig bort från Kaukasus tillolika delar av världen, ibland så långt som till Sydafrika och använder sin erfarenhet och sina observationer i samband med en världsomfattande aktivitet för mänskliga rättigheter för att beskriva sin egen sorg  – om den förlorade ungdomen, den förlorade hemstaden och det stora traumat som stavas Karabach och lever kvar än idag efter de 19 år sedan vapnen tystnade. Ett öppet sår i kroppen och själen för den azerbajdzjanska människan och nationen.

Övriga produktioner: Oxumağa davam et

Vahid Qazinin “Çamayra”sı

Vahid Qazinin “Çamayra”sı

 Rüstəm İbrahimbəyov

İstedadlı publisistlərin öz mətnlərini yalnız real faktlar üzərində qurmaları çoxdandır ki, məndə onlara qarşı rəğbət hissi doğurur. Mən özüm öz əsərlərimdə həmişə uydurma “dopinq”lərdən istifadə edirəm. Bu təxminən hündürlüyə tullanma yarışına bənzəyir – yerin cazibə qüvvəsinin öhtəsindən gələ bilmək üçün biri yalnız öz ayaqlarının gücünə güvənir, bir başqası isə dopinq həbləri qəbul edir.

Vahid Qazinin Kuba dəftərini oxuyarkən mən, müəllifin Azadlıq adasında başına gələnləri təsvir edə-edə, real insanlardan, onların ölkədəki ümumi siyasi ab-hava ilə bağlı həyatları və problemlərindən danışa-danışa çox güclü bədii təhkiyədən istifadə etdiyini və bu bədii təhkiyənin onun özünü hekayətin baş qəhrəmanına çevirdiyini görüb sevindim. Elə buna görədir ki, yazıçının hiss və fikirlər dünyasına qərq olan oxucu onun füsunkar Çamayranın intim xidmət təklifindən imtinasını öz əxlaqi qələbəsi sayır. Nümunə kimi bir çox digər emosional epizodları da misal çəkmək olar. Amma məncə, ən əsas məsələ, ümumilikdə bütün əsərin gözəl bədii nəsr nümunəsi olmasıdır.

Qəribədir ki, Azərbaycan müstəqillik qazandığı son iyirmi ildə bizdə mövcud olan demokratik rejimin bütün özünəməxsus xüsusiyyətlərinin olmasına baxmayaraq totalitar-avtoritar quruluşun hər hansı formasına qarşı açıq nifrətini bildirən insan tipi formalaşıb. Vahid Qazinin gördüyü Kubaya bənzər bir ölkədə böyüyən bizim nəslin nümayəndələri isə dünyanın harasındasa elementar azadlıqların olmamasına daha sakit yanaşır.

“Çamayra”nın müəllifinin ictimai-siyasi inancları əsərin hər cümləsində özünü büruzə verir və bu inanclar o qədər səmimidir ki, onlara qeyd-şərtsiz inanırsan. Bu yalnız kitabda təsvir olunan hadisələrin iştirakçısına çevrildiyin halda mümkün ola bilər. Mənimlə də məhz bu baş verdi.

Və sonda. Kuba dəftəri həddən artıq    maraqlı məlumatlarla zəngindir. Kubada olsam da, onun haqqında çox oxusam da mən kitabdan bu ölkəylə bağlı çoxlu yeni şeylər öyrəndim. Sevindirici haldır ki, bizim publisistika artıq bu janrın ən yaxşı nümunələrini yaratmağa qadir bir səviyyəyə yüksəlib. Və Vahid Qazinin Kuba dəftəri bunun bariz nümunəsidir.

“Yeni Müsavat”, 12 mart 2012

Ağdam şəhəri

Ağdam şəhəri

Qan TURALI

Səhər işə gələndə bu yazımın ilk cümlələrini yazırdım.

Qarşıma bir rus qadını çıxdı, yol dar idi.

Pilləkənlərin üstünə çıxıb ona yol verdim, qadın dar yolu keçib getdi.

Nə düşündüsə, bir neçə addım sonra arxaya dönüb dedi:

“Neçə ildir ilk dəfə görürəm ki, bir bakılı yol verir mənə”.

Beynimdəki yazını oxumuşdu sanki.

Metroda Vahid Qazinın Ağdam haqda olan “Ruhlar şəhəri”ni oxuyurdum. Oxumağa davam et

Ağdam tamaşasına bilet

«Ruhlar şəhəri» – Ağdam tamaşasına bilet

İradə Musayeva

Ağdama gedən varmı? Ey! — Ev tikən, pullarını dönə-dönə sayıb gizlədən, dissertasiya yazıb alim olmaq istəyən, toy tədarükü görən, dünya səyahətinə çıxmağa hazırlaşan, işdən qovulan, vəzifə pilləsində iməkləyən, böyük adam olmaq uğrunda kompyuter, «dil» öyrənən, qul bazarında qara daşın üstündə oturub iş gözləyən kəs — ağdamlı, qarabağlı, azərbaycanlı, dayan! Dayan, ayaq saxla! Səni Ağdama aparan var. Ağdamı xatırlamaq və ya görmək istəyirsənmi? Vahid Qazinin 122 səhifəlik «Ruhlar şəhəri» kitabını oxu! Oxumağa davam et

Vahid Qazinin yaddaşından tarix olsun deyə…

Vahid Qazinin yaddaşından tarix olsun deyə…

 Azər Həsrət

Mən gələcək nəsillərimizə faydalı ola biləcək ən xırda bilgini belə özündə içərən olayların qeydə alınmasına, yazıya keçirilməsinə tərəfdar olanlardan biriyəm. İnancıma görə, türk milləti tarixin bütün dönəmlərində o qədər böyük olub ki, qara torpağı da, mavi göyləri də yüzdə yüz özünün saydığı üçün heç zaman yaratdığı tarixi yazıya köçürməyə meyl etməyib. Odur ki, öz tariximizi yüz illər boyu ya Çin, ya da ərəb mənbələrindən öyrənməli olmuşuq. İllər içində öztürkcə olan Orxon-Yenisey abidələrini tapanda da bəlli olub ki, istinad etdiyimiz digər mənbələr bizim haqqımızda birtərəfli, uydurma tarix yazıbmışlar. Günah isə tariximizi yanlış yazanlarda deyil, özümüzdə olub. Biz tarix yaradan millət olmaqla bərabər tarix yazan da olmalıydıq. Olmalıydıq ki, bu gün bir ovuc erməninin dünyanı başına almış əsassız iddialarıyla üz-üzə qalmayaq.

Yuxarıda yazdıqlarım təsadüfdən qaynaqlanmır. İndinin özündə də dostlarıma hər zaman tövsiyə edirəm ki, bütün olanları qeydə alsınlar, yazıya köçürsünlər. Bu gün bizə ən adi bir olay kimi görünən hansısa kiçik hadisə, kim bilir, tarixin hansısa dönəmində bəlkə də üzərimizə top mərmisi kimi geri dönəcək. Onda haqlı olduğumuzu sübut etmək üçün tutarqa axtarmağa başlayanda artıq gec olacaq. Məhz buna görə, özəlliklə də, ictimai-siyasi fəallığı olanlarımız başlarına gələn, gözləri ilə gördükləri hər bir olayı qələmə almalıdırlar.

Bu baxımdan həm qələm adamı, həm də ictimai-siyasi fəal olan Vahid Qazinin çalışmaları xüsusi olaraq vurğulana bilər. Onun 2011-ci ildə dərc edilmiş “Yaddaş lərpirləri. Demokratiya yazıları” adlı kitabı, kim bilir, neçə illərdən sonra araşdırmaçılar üçün bəlkə də yeganə tutarqa olacaq. Burada dünyaca ünlü insan haqları qoruyucularından (əslində dəllallarından) tutmuş demokratiyaya və demokratikləşməyə həqiqi mənada ömrünü xərcləmiş insanlar, onlarla ünsiyyətlə bağlı kiçik, əslində isə çox gərəkli epizodlar ustalıqla qələmə alınıb. Bu kitabda bir tərəfdən insan haqları, insan ləyaqətinə dayalı bir cəmiyyət aşiqinin təsvirləri yer alırsa, digər tərəfdən də türk dünyası, türk birliyi uğrunda addım-addım hərəkət edən bir Azərbaycan türkünün gözlənimləri ustalıqla, incə bir şəkildə təqdim edilir. Oxumağa davam et