Rafiq Əliyev: “Milyonların iradəsini bir adamın fikrinə tabe eləmək olmaz”

 “Azadlıq olmayan yerdə…”

Bildresultat för rafiq əliyev

Rafiq Əliyev: “Milyonların iradəsini bir adamın fikrinə tabe eləmək olmaz”

 

Xruşşovu Elmlər Akademiyasına seçmədilər

 – Vaxtilə Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin şöbə müdiri, ali ranqlı kommunist olmusuz. Qəlbən kommunist olmusuz, ya yox, biz deyə bilmərik…

– Həm də qəlbən…

– İndi isə çağdaş dünyanın ən inkişaf eləmiş nöqtəsində, ciddi bir beyin mərkəzində çalışırsız. Bu transformasiyaya bir aydınlıq gətirməyinizi istərdik.

– Əvvəla onu deyim ki, Azərbaycanda elmi nəzəriyyə kimi iqtisadiyyat sferası boşdu, bizdə nəzəri iqtisadiyyat elm sahəsi çox zəif inkişaf etmişdir. Həmişə dediyimi bir də təkrarlamaq istərdim: deskriptiv statistika ilə məşğul olmaq, neçə qız doğuldu, neçə oğlan dünyaya gəldi deyə hesablama aparmaq iqtisadiyyat demək deyil. İqtisadiyyat tamam başqa şeydi, iqtisadiyyat odu ki, dünya və onun iqtisadiyyatı hara gedir, inkişafın üzü hayanadı – bunu biləsən, düzgün proqnozlaşdırasan, mikro, makro iqtisadi prosesleri modelləşdirəsən, optimal və ya ona yaxın qərarlar hesablayasan və ölkənin sosial-iqtisadi inkişafını  idarə eləyəsən. Qlobal iqtisadi böhran dünyanı nə hala saldı, göz qabağındadı. Düzdü, iddia eləyirik ki, böhran bizə toxunmadı, elə deyil. Baxsanız görərsiz ki, böhrandan sonra ölkədə nə qədər adam işsiz qaldı. Bunu o biri müsahibələrimdə də demişəm. Məni ən çox qorxudan ikinci böhrandı. Çox da uzaqda deyil, altı aya-bir ilə, uzağı iki ilə dünyanı bürüyəcək. Səbəb odu ki, iqtisadi nəzəriyyə dünya praktikasına adekvat deyil. Sizə təzadlı görünsə də, dünya Marksa qayıdır… Kommunistlərin dövründə əyintilər vardı, bunu heç kəs danmır. Məsələn, mənim bir yazımın adı belədi: “Mən Stalin dövründə yaşamaq istəməzdim”. Çünki hər şey zora söykənmişdi. Amma zorla bərabər ədalət də vardı. Mən gördüklərimi deyirəm, sizə bir-iki misal da gətirəcəm…

– Sosial ədalət, eləmi? Oxumağa davam et

“ Mən… əzilənlər arasında olmaq istəyirəm. Həyat oradan daha aydın görsənir.”

fred asif

Milli qəhrəman Fred Asifdən 23 il əvvəl aldığım bu müsahibəni kompüterin illərlə açılmayan qovluqlarında eşələnəndə gözüm biqəfil aldı. Kompüter təzə-təzə çıxan vaxtlar yazmağı öyrənəndə bəzi köhnə qəzet yazılarımı yığıb yaddaşa verirdim ki, qalsın. Bundan əvvəl “Zirzəmidə gecələyən şəhər” yazısını da beləcə təsadüfən tapmışdım.
Fredin dünyaya baxışını qarşılaşdığı haqsızlıqlar, yatdığı həbsxanalar, ağır həyat yaşantıları və bir də oxuduğu kitablar formalaşdırmışdı. Özünəməxsus düşüncəsi, məntiqi onu başqalarından fərqləndirirdi.
Müsahibə həmin dövr olaylarına işıq tutmaq baxımdan da maraqlıdır. Bunlar öz yerində. Mənə qəribə gələnsə hakimiyyətə yönəlik açıq ifadələrin yer aldığı belə bir müsahibənin “Azərbaycan” qəzetində necə getməsiydi. “Tapıntım”a həm də redaktorumuz Mehman Cavadoğlunun dövlət qəzetində yaratdığı azad yaradıcılıq mühitini xoş xatirə kimi mənə xatırlatdığına görə sevindim.
Oxuculara maraqlı gələcəyinə inanaraq, həm də Asifin ruhuna dua edərək, müsahibəni 23 ildən sonra yenidən dərc edirəm.
Vahid Qazi

fred asif 2

Fred Asif

“ Mən… əzilənlər arasında olmaq istəyirəm”

Oxumağa davam et

Gültəkin Hacıbəyliylə müsahibə

 3-cu yaziya gultegin hacibeyli

 “Bizim problemimiz sistemlədir…”

Gültəkin Hacıbəyli: “Elə bir sistem qurmalıyıq ki, şəxsiyyəti sındırmasın, ləyaqəti alçaltmasın, insanı iradəsinə zidd olaraq cinayətkara çevirməsin”.   

Gültəkin Hacibəyli 1973-cü il oktyabrın 13-də Bakı şəhərində anadan olub. Bakı Dövlət Universitetinin şərqşünaslıq və hüquq fakültələrini bitirib. İngilis, fransız, rus, ərəb və fars dillərini bilir. 2002-2004-cü illərdə BDU-nun hüquq fakültəsinin müəllimi olub. 1996-2002-ci illərdə Qərb Universitetində ingilis dili və hüquq kafedralarının müəllimi işləyib. 2002-ci ildən BDU-nun beynəlxalq hüquq kafedrasının müəllimidir. Filologiya elmləri üzrə fəlsəfə doktorudur. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin (2-ci və 3-cü çağırış) deputatı seçilib. Deputatlıq dövründə Milli Məclisin Beynəlxalq münasibətlər və parlamentlərarası əlaqələr komitəsi sədrinin müavini, Avropa Şurası Parlament Assambleyasında Azərbaycan milli nümayəndə heyətinin üzvü olub. Ailəlidir, bir övladı var. Oxumağa davam et

Əkrəm Əylisliylə müsahibə

“Hakimiyyət cəmiyyəti ekstremizmə sürükləyir…”

Əkrəm Əylisli: “Baxıb görürəm, elə özüm də, deyəsən, yavaş-yavaş ekstremist oluram”. 

 “Köləlik dilimizdə deyil, ruhumuzda, xislətimizdədir”.

 – Birinci ondan başlayaq ki, əsərləriniz öz yerində, adamı cümlələriniz valeh edir, Sizin cümlə quruculuğunuz dilin bütün gözəlliklərini incə bir mexanizmlə açıb ortalığa tökür. Amma Azərbaycan dilinin böyük ədəbiyyat yaratmaq qüdrətində olmadığını söyləyənlər, ona “naqis dil”, “kölə dil”  deyənlər də var. Başqa qələm adamlarından da eşitmişəm ki, dilimiz kasaddı.

– “Gilas ağacı” adlı ilk kitabımı il yarım Qlavritdə saxlayan senzor bir gün mənə hirsli-hirsli dedi ki, ə, bu nə dildi, sən yazırsan. Bu dillə mən də yazaram. Mən bunu o senzorun dilindən 1961-ci ildə – 51 il bundan qabaq eşitmişəm. Və o senzor, şübhəsiz ki, savadsız adam deyildi. Hər halda, ali təhsili mütləq vardı. O adamın elə bədbəxtliyi də bundaydı ki, ali savadı vardı, ancaq heç ibtidai məktəb səviyyəsində də mənəvi savadı yox idi. Hər gün yalan eşidə-eşidə yazıq senzor doğru sözə yadırğamışdı. Sadə dildə danışmağı və yazmağı savadsızlıq sayırdı.

Məsələ burasındadır ki, özlüyündə dil heç vaxt yalan demir. Yalanı dilə zorla dedizdirirlər. Ya da, qafiyəsi bizdən uzaq, yedizdirirlər. Yazdığını duyğusuz-dərrakəsiz insanların sırtılmış zövqünə hesablayan ədəbiyyat işbazları təkcə oxucuların əxlaqını, mənəviyyatını deyil, elə dilin özünü də zorlayıb, saxtalaşdırmağı bacarırlar. Mən bunu çox demişəm ki, çalışın, sözün doğrusunu yazın – onda dilə də əziyyət vermiş olmazsınız. Şəxsən mən dilə heç vaxt əziyyət verməmişəm, əziyyəti nə ki var özümə verib, yazılarımda sözün ən doğrusunu tapıb deməyə çalışmışam.

V.Qazi: “80-ci illərin tələbəsi olaraq 60-70-ci illərin ədəbiyyatını öz aramızda “pay-püş” eləmişdik. Hərə birinizin azarkeşiydi. Mənim payıma Əkrəm Əylisliylə Ramiz Rövşən düşmüşdü. O vaxtın jurnalistika fakültəsində sizin alovlu təbliğçilərinizdən idim. Hətta sizlərə görə az qala kursda qalacaqdım. “Azərbaycan dili”ndən yazdığım kurs işlərində təkrar-təkrar sizdən misal gətirməyim Zinyət Əlizadə ilə ciddi konflikt yaşamağımın səbəblərindən oldu. Əsgər getməyimin “sentimentallığı” olmasaydı, bir də Aqil Abbas minnətçi düşməsəydi kursda saxlanacaq, Allah bilir, bəlkə də qovulacaqdım. Azərbaycan dilində, üzə demək olmasın, ədəbi incilər yaradanları universitetdə “Azərbaycan dili”nin şərəfini qoruyan bir elm adamı niyə sevmirdi, sizcə? Nəsillərarası məsələ ola bilərdimi? Zinyət xanımı özümlə bağlı olduğu üçün misal çəkdim, başqa sevməyənlər də vardı”.

– Sən hansısa Zinyət müəllimənin bir vaxt universitetdə dilimizin şərəfini necə qoruduğunu dedin. Bilmirəm, sən mistikaya nə dərəcədə inanırsan, ya inanmırsan. Ancaq məndən ötrü burası xalis mistikadır ki, mən o Zinyət müəlliməni heç vaxt görməyə-görməyə ilk povestlərimin birində eynən elə bir qadın-müəllimə obrazı yaratmışam – Buzbulaq məktəbinin direktoru, Sovet maarif sisteminin keşiyində ayıq-sayıq dayanan Zinyət Şəkərək qızı!..

Mənim başıbəlalı taleyimdə belə adamlar çox olub. Bu cür adamların təsəvvürünə görə, Əkrəm Əylisli dəyərli nə yazıb ki? Nənəsindən, xalasından, bibisindən allı-güllü nağıl yazıb. Bu adamlar dilə, sözə, sənətə əsassız iddiası olan – elmi, savadı qıcqırmış – saxta və biməzmun adamlardır. Və belə mütrüfanə adamlarla dünya doludur. Xoşbəxtlik burasındadır ki, mənim yazdığım o “nağılların” içində nələrin gizləndiyini bilən insanlardan da bu dünya xali deyil.

Dilin fakturası xalqdan gəlir, ancaq onu zənginləşdirən, sevdirən, tanıtdıran həqiqi elm və sənət adamlarıdır. Rus dili ona görə dünyanın ən zəngin dillərindən sayılır ki, bu dildə Puşkin, Tolstoy, Dostoyevski, Çexov kimi böyük söz ustaları əsər yazıb. Sözün canı onun ifadə elədiyi fikrin, hissin, mətləbin aliliyində, bəşəriliyində, emosional təsirində, estetik ucalığındadır. Əgər sən desəydin ki, bizim dildə, məsələn, ingilis və alman dillərində olduğu miqdarda bədii enerji və elmi-fəlsəfi mətləb yoxdur, mən sənnən məmnuniyyətlə razılaşardım. Dilimizin böyük ədəbiyyat yaratmağa qadir olmadığını deyənləri isə ədəbiyyatın heç kandarına da yaxın buraxmaq olmaz.

Bu, başqa məsələdir ki, ədəbiyyatımızda qondarma klassiklərin sayı ağlasığmaz dərəcədə çoxdur. Mən sənə onlarca şair-yazıçı adı çəkə bilərəm ki, dərsliklərdə xalis klassikdir, amma real ədəbiyyatda onların bir dənə də kamil bədii əsəri yoxdur. Köləlik dilimizdə deyil, ruhumuzda, xislətimizdədir. Yuxarıda oturanlar kimin yubileyini daha təntənəli keçirirsə, biz onu dahi saymağa hər zaman canbaşla hazırıq. Mən bunu heç demək istəməsəm də, yeri gəlmişkən qoy deyim ki, bu il mənim 75 yaşım olur və onun ən azı 50 ilini mən ədəbiyyatımıza fəal xidmətdə keçirmişəm. Bu dövlətin başçısının sərəncamı ilə mənə “İstiqlal” ordeni verilib. Bu ordeni yazıçılara “Ədəbiyyatda müstəsna xidmətlərinə görə” verirlər. Amma, təsəvvür elə ki, mənim doğum günüm barədə hətta təqvimlərə də heç bir məlumat salınmayıb. Bəs nə oldu? O “böyük xidmətləri” bəlkə pişik apardı? Bu jest, bu əda ilə hakimiyyət bəlkə mənə demək istəyir ki, biz səni görmürüksə, sən elə əslində də yoxsan: ölmüsən, qeyb olmusan, sənətdən, ədəbiyyatdan ilim-ilim itmisən… Bu yerdə zəif adam həqiqətən xoflana bilər: bəlkə mən doğurdan da yoxam??? Amma mən bir o qədər də zəif adam deyiləm. Haçan öləcəyimi bilməsəm də, hələ ölmədiyimi bilirəm.  Oxumağa davam et

Vəfa Quluzadə ilə müsahibə

“Demokratiyanın yayılması sunami kimidir…”

 Vəfa Quluzadə: “Demokratiyanın qarşısında heç kim və heç nə dayana bilməz. Azərbaycan mütləq demokratik ölkə olacaq”. 

 “Əgər Bakı da işğal olunsaydı, köməyimizə gələn olmayacaqdı”.

– 1993-cü ildə BMT-nin Qarabağla bağlı qətnamələrini şərh etməyiniz yadıma düşür. Həvəslə elə inandırıcı danışırdınız ki, erməni qoşunlarının zəbt elədikləri torpaqlardan çıxması sanki yaxın günlərin məsələsidi. Niyə belə olmadı? Nə baş verdi ki, əminliklə söylədikləriniz realda əksini tapmadı?

– Burada nəsə səhv var. BMT-nin qətnamələrindən sonra torpaqlarımızın tezliklə azad olunacağını heç vaxt deməmişəm. BMT-nin qətnamələrinin nə qədər çətinliklə qəbul edilməsindən, qətnamələrin normal surətdə çıxarılmasına qarşı Rusiyanın müqavimətindən xəbərdar idim. Bu qətnamələrdə əslində nə təcavüzkarın adı çəkilib, nə də açıq şəkildə “erməni işğalçı qoşunları” ifadəsi işlədilib. Birinci qətnamədə, ümumiyyətlə, yazılıb ki, “yerli erməni qoşunları” işğal etdiyi ərazilərdən çıxmalıdır. Guya Dağlıq Qarabağı yerli ermənilər işğal ediblər. Amma digər qətnamələrdə yazılıb ki, erməni işğalçı qoşunları Dağlıq Qarabağ və başqa rayonlardan çıxmalıdır. Bunların hamısı siyasi normadır və həqiqətən təcavüzün olmasını təsdiqləyir. Amma heç vaxt deməmişəm ki, qoşunlar tezliklə çıxacaq.

Bir epizod ictimaiyyətin yadından çıxıb. Heydər Əliyev hakimiyyətə təzə gəlmişdi, hələ prezident seçilməmişdi. Ağdam da işğal olunmamışdı. Heydər Əliyev Levon Ter-Petrosyana zəng etdi. Ondan dəfələrlə xahiş etdi ki, siz Ağdamı işğal etməyin, mən təzə gəlmişəm, sizlə bu məsələni normal şəkildə, siyasi yolla həll edəcəyik. Levon Ter-Petrosyan da mənim yanımda Heydər Əliyevə söz verdi ki, Ağdama girməyəcəklər. Sonra Heydər Əliyev mənə televiziyaya müsahibə verməyi, erməni qoşunlarının Ağdamı almayacaqlarını deməyi tapşırdı. Düzdür, mən bunu etməməli idim, amma etdim. Düşünürdüm ki, Levon Ter-Petrosyan prezidentdir, söz verib. Lakin səhəri gün erməni qoşunları Ağdama daxil oldu, rayonu işğal etdi. Məndən çox narazılıqlar oldu. Kənd təsərrüfatı nazirinin müavini, hətta, mənə zəng etdi, sərt şəkildə narazılığını bildirdi. Sonralar məlum oldu ki, Levon Ter-Petrosyan və başqa erməni prezidentləri heç də Ermənistanın rəhbərləri olmayıblar, erməni qoşunları Rusiyaya tabedir. Levon Ter Petrosyan bəlkə səmimi surətdə söz vermişdi. Amma onun sözünə baxan kim idi. Rusiyanın o zamankı müdafiə naziri Pavel Qraçov əmrini verdi, Ağdam da tutuldu.

– İşğalı Rusiyanın həyata keçirdiyindən Azərbaycan rəhbərliyi məlumatlı idimi? Dövlətin buna reaksiya verməyə gücü çatırdımı? Biz Rusiyanın işğalda iştirak etməsini bilib susurduq, yoxsa heç nə bilmirdik?

– Biz bilirdik, amma eyni zamanda başa düşürdük ki, Rusiyaya təsir etmək iqtidarında deyilik. 1994-cü ilin aprelinə qədər neft müqavilələri də imzalanmamışdı. Mən sevinirəm ki, Rusiya ermənilərlə birlikdə Bakını işğal etməyib. Əgər Bakı da işğal olunsaydı, köməyimizə gələn olmayacaqdı. Ancaq 1994-cü ilin sentyabrında neft müqavilələri imzalandıqdan sonra Azərbaycan Amerika Birləşmiş Ştatlarının, Qərbin maraq dairəsinə çevrildi. Çeçenlərin Rusiya ilə qəhrəmancasına döyüşləri də bizə kömək oldu. Çeçen müharibəsi başlayanda Rusiya qərara gəldi ki, birinci çeçen məsələsini həll etsin, Azərbaycanı sonra əzər. Rusiyanın məqsədi Azərbaycanı əzmək, burada öz hakimiyyətini bərqərar etmək idi. Əbülfəz Elçibəyin vaxtında rus qoşunları Azərbaycanı tərk etdi. Bu, möcüzə idi. Onlar yəqin düşünüblər ki, rüşvətlərini alsınlar, Azərbaycanı tərk etsinlər, sonra qayıdarlar. Rus hərbçilərdə “hara gedirik ki, qoşunumuzu Gürcüstana, Ermənistana çəkirik, qayıdacağıq” fikri hakim olub.  Amma hadisələr elə gətirdi ki, neft müqavilələri imzalandı, Rusiya çeçen müharibəsində uduzdu. Mən tam səmimi və ürəkdən demək istəyirəm ki, “Yaşasın qəhrəman çeçen xalqı!” Atəşkəsin uzun çəkməsi, özümüzü toplayıb möhkəmləndirməyin əsas səbəbi çeçenlər idi.

İndi Rusiya daim atəşkəs xəttini qaynar saxlayır, istəmir ki, Ermənistanla Azərbaycan arasında sülh olsun. Ermənistan dəfələrlə sülh bağlamaq istəyib. Levon Ter-Petrosyan bəyanat vermişdi ki, Azərbaycanla sülh olmasa Ermənistanın gələcəyi yoxdur. Sensasiya oldu, o, bizə təklif etdi ki, 7 rayonu boşaldıram, Dağlıq Qarabağın statusunu qoyaq, əlaqələrimiz möhkəmlənsin, bir-birimizlə işləyək. Sonra dostcasına bunu müzakirə edərik. Biz də razılıq verdik. Yaxşı təklif idi. Levon Ter-Petrosyan patriot idi, vətənini sevən adam idi. O, “Ermənistanın Azərbaycanla, Türkiyə ilə əlaqələri olmasa gələcəyi yoxdur” deyəndə haqlıydı. Buna görə Rusiya Levon Ter-Petrosyanı vəzifəsindən atdı, yerinə separatçıların başçısı Pobert Koçaryanı gətirdi.

İkinci dəfə 1999-cu ildə Heydər Əliyev Robert Koçaryana məsləhət verdi ki, Ermənistanın ən məşhur və güclü, Rusiyanın yaxın adamı sayılan baş nazir Vazgen Sarkisyan və yenə Ermənistanın ən güclü siyasətçisi Karen Dəmirçiyanla danışığa girib onlardan dəstək alsın. Onda rusların gücü çatmaz, münaqişənin həlli mümkün olar. Heydər Əliyev Koçaryanla bunu İsveçrədə açıq şəkildə təkbətək danışmışdı. Rusiyanın danışıqları dinləməməsi üçün İsveçrə seçilmişdi. Bunu Qərb dinləyə bilərdi, amma rusların gücü yox idi. Ruslar o vaxt nə baş verdiyini bilmirdilər, möhkəm əsəbiləşirdilər. Heydər Əliyev böyük güzəştlərə getmək, regionda sülhə nail olmaq istəyirdi. Bilirdi ki, yeddi rayonun birdən-birə, sülhməramlılarsız qaytarılmasının qiyməti böyük olacaq. Qərb Heydər Əliyevə əl çalacaq, onu dəstəkləyəcək. Amma mən bu sülhün əleyhinə idim. Oxumağa davam et

Rüstəm İbrahimbəyovla müsahibə

“Sistem yeni mərhələyə qədəm qoyur”

 Rüstəm İbrahimbəyov : “Bu mərhələnin mahiyyəti xalqın əlində qalan sərvətləri ələ keçirməkdən ibarətdir”

  – Rüstəm müəllim, müstəqillik dövrünü nəzərə almasaq, Azərbaycan tarixinin hansı dönəmi sizə doğmadır? Məsələn, 60-80-ci illərin Bakısı ilə indiki Bakını müqayisə etsək, şəhərin mənəvi ab-havası, insanların davranışları, üz ifadələri arasında fərq varmı?

– Deyəndə ki, Bakı həyatının ən maraqlı dövrü 60-70-ci illər idi, mənim sözlərimi düzgün qəbul eləmirlər. Ona görə maraqlı deyildi ki, həmin dövrdə burda azərbaycanlılardan savayı ayrı millətlər də yaşayırdı. Təbii, bu amil də vardı. Çünki hər şeyin xəlitəsi yaxşıdır. Bir metalın tərkibində bir qədər başqa metaldan da olmalıdır. Təmiz olanda – ermənilərə oxşamağa başlayır. Ermənilər mono millətdir, buna görə də çox məsələdə uduzurlar.

XX əsrin əvvəlində Bakıda azərbaycanlıların sayı çox az idi. O vaxtkı statistikanı götürsək, bəlkə də əhalinin 25 faizi azərbaycanlı idi. Bu isə, əlbəttə, böyük faciəydi. Oxumağa davam et

Fərda Əsədovla müsahibə

MÜSAHİBƏ

“Ərəb ölkələrində baş verənlər qlobal

siyasətin yeniləşməsi deməkdir”

– Fərda bəy, ərəb dünyasında baş verənləri necə adlandırmaq olar? İndi bu hadisələrə müxtəlif adlar qoyurlar: “ərəb dominosu” da, “inqilabın üçüncü dalğası” da deyənlər var. Tam fərqli fikirlər də səslənir. Sizin düşüncəniz nədir, nə baş verir?

– Bu hadisələrin mahiyyəti, həmçinin mahiyyətini ifadə edən terminologiya çox müxtəlifdir. Daha çox “inqilab”, ya da “dirçəliş” sözlərindən istifadə olunur. “Domino” deyənlər  hadisələrin zəncirvari baş verməsini, bir ölkədən başqa ölkəyə keçməsini, bəlkə də bəzilərinin çoxdan arxivə göndərdiyi “ərəb birliyi” ideyasının dirçəlməsini nəzərdə tuturlar. Güman edirəm ki, hər bir ərəb ölkəsində, xüsusilə də aparıcı ərəb ölkəsi sayılan bir yerdə – Misirdə, baş verən hadisələr başqa ölkələrə də çox böyük təsir edir. Hər zaman belə olub. Ərəb birliyi üçün çalışan qüvvələr, bunu qarşısına məqsəd qoyan intellektual elita, o cümlədən, bu birlik uğrunda çalışan xalq kütlələri də həmişə olub. Oxumağa davam et